هوش مصنوعی چگونه بازار انرژی را متحول میکند؟
گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد با وجود افزایش سریع مصرف برق در حوزه هوش مصنوعی و مراکز داده، چالشهای تأمین انرژی این بخش قابل مدیریت است و حتی میتواند به کاهش ۳ تا ۱۰ درصدی هزینه انرژی صنایع منجر شود.
به گزارش معدننیوز، گزارش جدید آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد با وجود افزایش سریع مصرف برق در حوزه هوش مصنوعی و مراکز داده، چالشهای تأمین انرژی این بخش قابل مدیریت است و حتی میتواند به کاهش ۳ تا ۱۰ درصدی هزینه انرژی صنایع منجر شود.
گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد با وجود رشد سریع مصرف برق در حوزه هوش مصنوعی، چالشهای مربوط به تأمین انرژی این بخش قابل مدیریت است و حتی میتواند به محرکی برای توسعه فناوریهای نوین انرژی و کاهش ۳ تا ۱۰ درصدی هزینه انرژی صنایع تبدیل شود.
به گزارش مدیریت امور اوپک و روابط با مجامع انرژی وزارت نفت، آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در گزارش ویژه «پرسشهای کلیدی درباره انرژی و هوش مصنوعی» که در سال ۲۰۲۶ منتشر شده، روند رو به افزایش مصرف انرژی در حوزه هوش مصنوعی، گزینههای تأمین برق مراکز داده و همچنین پیامدهای آن بر امنیت انرژی، هزینهها و رشد اقتصادی را بررسی کرده است.
بر اساس این گزارش، همزمان با افزایش سرمایهگذاری در مراکز داده، هزینههای سرمایهای پنج شرکت بزرگ فناوری در سال ۲۰۲۵ از ۴۰۰ میلیارد دلار عبور کرده و پیشبینی میشود این رقم در سال ۲۰۲۶ حدود ۷۵ درصد دیگر افزایش یابد. در همین راستا، تقاضای برق مراکز داده در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۷ درصد رشد داشته است؛ رقمی که بهمراتب بالاتر از رشد ۳ درصدی تقاضای جهانی برق به شمار میرود.
با وجود این روند افزایشی، کارایی انرژی در پروژههای مرتبط با هوش مصنوعی با سرعتی کمسابقه در حال بهبود است. با این حال بهدلیل افزایش تعداد کاربران و کسبوکارهایی که از این فناوری استفاده میکنند، پیشبینی میشود مصرف برق مراکز داده تا سال ۲۰۳۰ دو برابر شود و مصرف مراکز داده مبتنی بر هوش مصنوعی نیز تا سه برابر افزایش یابد.
در عین حال توسعه این حوزه با برخی محدودیتهای فیزیکی روبهرو است. کمبود در زنجیره تأمین تجهیزاتی مانند توربینهای گازی، ترانسفورماتورها و تراشههای پیشرفته از جمله موانع اصلی توسعه مراکز داده محسوب میشود و همین مسئله فرآیند اتصال این مراکز به شبکه برق را با تأخیر مواجه کرده است.
در واکنش به این چالشها، شرکتهای فناوری به سمت عقد قراردادهای گسترده تأمین انرژی حرکت کردهاند؛ بهگونهای که حدود ۴۰ درصد از قراردادهای خرید برق تجدیدپذیر در سال ۲۰۲۵ به این بخش اختصاص داشته است. همچنین قراردادهای مرتبط با رآکتورهای هستهای کوچک مدولار (SMR) از ۲۵ گیگاوات در پایان سال ۲۰۲۴ به ۴۵ گیگاوات افزایش یافته که نشاندهنده نقش هوش مصنوعی در تسریع تجاریسازی فناوریهای نوین انرژی است.
از سوی دیگر، برخی توسعهدهندگان مراکز داده به استفاده از نیروگاههای مبتنی بر گاز طبیعی روی آوردهاند، هرچند بسیاری از این پروژهها همچنان در مراحل ابتدایی قرار دارند و با چالشهای فنی و مالی روبهرو هستند.
یکی از چالشهای مهم در این حوزه، نوسانهای شدید مصرف برق در مراکز داده مبتنی بر هوش مصنوعی است که میتواند فشار قابل توجهی بر شبکه برق وارد کند. در این میان، فناوری «ذخیرهسازی باتری در محل» بهعنوان یکی از راهکارهای کلیدی مطرح شده است که میتواند انعطافپذیری شبکه برق را افزایش دهد.
فاتح بیرول، دبیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، در اینباره اعلام کرده است که بدون انرژی، هوش مصنوعی وجود ندارد و کشورهایی که بتوانند دسترسی سریع، امن و مقرونبهصرفه به برق را فراهم کنند، در این رقابت پیشتاز خواهند بود.
وی تأکید کرده است که هوش مصنوعی علاوه بر آنکه مصرفکننده انرژی محسوب میشود، به محرکی برای توسعه فناوریهایی مانند رآکتورهای هستهای نسل جدید، مراکز داده انعطافپذیر و سامانههای ذخیرهسازی بلندمدت انرژی تبدیل شده است.
به گفته بیرول، آژانس بینالمللی انرژی بهزودی بستری برای همکاری میان دولتها و صنایع در حوزه انرژی و هوش مصنوعی راهاندازی خواهد کرد تا تبادل داده و سیاستگذاری در این حوزه تسهیل شود.
این گزارش همچنین نشان میدهد استفاده از هوش مصنوعی میتواند هزینه انرژی صنایع را بین ۳ تا ۱۰ درصد کاهش دهد، هرچند کمبود مهارتهای دیجیتال و محدودیت در دسترسی به دادهها همچنان از مهمترین موانع بهرهبرداری کامل از این ظرفیت به شمار میرود.
در نهایت، با وجود نگرانیهای اجتماعی درباره تأثیر توسعه مراکز داده بر قیمت انرژی و محیطزیست، آژانس بینالمللی انرژی تأکید کرده است که با سیاستگذاری مناسب و سرمایهگذاری در زیرساختها میتوان رشد تقاضای برق را مدیریت کرد، بدون آنکه افزایش شدید قیمتها در بازار انرژی رخ دهد.