افزایش تقاضای جهانی برای زغالسنگ در پی تنشهای منطقهای
با تشدید تنشهای نظامی در منطقه و محدودیت در تنگه هرمز، تقاضا برای زغالسنگ به عنوان سوخت جایگزین افزایش یافته است؛ موضوعی که بار دیگر توجهها را به ذخایر قابلتوجه این ماده معدنی در ایران جلب کرده است.
به گزارش معدننیوز، با تشدید تنشهای نظامی در منطقه و محدودیت در تنگه هرمز، تقاضا برای زغالسنگ به عنوان سوخت جایگزین افزایش یافته است؛ موضوعی که بار دیگر توجهها را به ذخایر قابلتوجه این ماده معدنی در ایران جلب کرده است.
با افزایش تنشهای نظامی در خاورمیانه و ایجاد محدودیت در تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان، توجه بازارهای جهانی بار دیگر به زغالسنگ به عنوان سوخت جایگزین جلب شده است. در چنین شرایطی، با وجود روند افزایشی قیمت این منبع انرژی در هفتههای اخیر، میزان رشد قیمت هنوز با شدت بحرانهای ژئوپلیتیکی همخوانی کامل ندارد؛ با این حال در صورت تداوم تنشها، احتمال شکلگیری یک روند صعودی پرشتاب در بازار زغالسنگ وجود دارد.
در همین حال کارشناسان معتقدند در حالی که ایران از ذخایر قابلتوجه زغالسنگ برخوردار است، این ظرفیت تاکنون نقش مهمی در تأمین انرژی داخلی یا صادرات به کشورهای همسایه ایفا نکرده و سیاستهای ناکارآمد مانع توسعه این بخش شده است.
آمارها نشان میدهد بهای زغالسنگ حرارتی در آسیا پس از جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران افزایش یافته است؛ هرچند این افزایش در مقایسه با جهش قیمتها در آغاز جنگ روسیه و اوکراین محدودتر بوده است. این در حالی است که زغالسنگ حرارتی میتواند جایگزینی برای گاز طبیعی مایع (LNG) در تولید برق باشد و با بسته شدن تنگه هرمز حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی این سوخت تحت تأثیر قرار گرفته است.
در این مدت قیمت زغالسنگ استرالیایی با کیفیت بالا و متوسط تا اول ماه میبه ترتیب ۱۲.۶ و ۱۱.۷ درصد افزایش یافته و زغالسنگ اندونزی نیز رشد ۱۱.۶ درصدی را تجربه کرده است.
رشد ۳۰ درصدی قیمت زغالسنگ
سعید صمدی، فعال صنعت زغالسنگ، با اشاره به تحولات بازار انرژی گفت: زغالسنگ همچنان یکی از منابع اصلی تأمین انرژی در جهان است و حدود ۴۰ درصد از انرژی دنیا با اتکا به این سوخت تأمین میشود. به گفته او، هرگونه تغییر در سایر منابع انرژی میتواند به طور مستقیم بر بازار زغالسنگ اثر بگذارد.
صمدی با اشاره به تجربه جنگ روسیه و اوکراین افزود: در آن دوره قیمت زغالسنگ رشد چشمگیری داشت و با تشدید تنشهای نظامی اخیر در خاورمیانه نیز شاهد افزایش قیمتها بودهایم. به گفته او، حتی در هفتههای گذشته رشد قیمت زغالسنگ در برخی مقاطع به حدود ۳۰ درصد رسید، هرچند این افزایش پایدار نبود و با این حال سطح قیمتها همچنان بالاتر از دوره پیش از جنگ قرار دارد.
وی تأکید کرد که در شرایط بحرانهای ژئوپلیتیکی، بسیاری از دولتها به استفاده از زغالسنگ روی میآورند، زیرا این سوخت امنیت تأمین بالایی دارد و قابلیت ذخیرهسازی آن نیز قابل توجه است. به همین دلیل تقاضا برای زغالسنگ بهویژه زغالسنگ حرارتی در جهان افزایش یافته است.
رقابتپذیری در برابر ملاحظات زیستمحیطی
صمدی درباره بحث آلایندگی زغالسنگ نیز گفت: هرچند موضوع گرمایش زمین و آلایندگی در کنفرانسهای محیطزیستی مطرح میشود، اما در عمل قیمت سوخت و رقابتپذیری اقتصادی صنایع نقش تعیینکنندهتری در انتخاب منابع انرژی دارد. به گفته او، آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده است مصرف زغالسنگ در جهان دستکم تا سال ۲۰۴۰ در سطح فعلی ادامه داشته باشد.
وی افزود: در کشورهای توسعهیافته اروپایی وضع مالیات کربن باعث شده استفاده از زغالسنگ صرفه اقتصادی کمتری داشته باشد و به همین دلیل انرژیهای پاک در این کشورها رشد کرده است. با این حال در بسیاری از کشورهای در حال توسعه همچنان تمایل به استفاده از زغالسنگ به دلیل قیمت پایین آن بالا است.
مصرف ناچیز زغالسنگ در ایران
این فعال صنعت زغالسنگ در ادامه با اشاره به وضعیت مصرف این سوخت در ایران گفت: با وجود ذخایر قابل توجه، مصرف زغالسنگ در ایران سالانه حدود ۳ تا ۴ میلیون تن است؛ در حالی که ترکیه سالانه حدود ۱۱۰ میلیون تن و پاکستان بیش از ۴۰ میلیون تن زغالسنگ مصرف میکنند. همچنین مصرف این سوخت در چین بیش از ۴ میلیارد تن و در هند حدود ۹۰۰ میلیون تن در سال برآورد میشود.
ضرورت تنوعبخشی به سبد انرژی
صمدی یکی از دلایل پایین بودن مصرف زغالسنگ در ایران را وابستگی شدید به گاز طبیعی و پرداخت یارانه به مصرف گاز در صنایع دانست. به گفته او، در شرایطی که کشورهای مختلف تلاش میکنند سبد انرژی متنوعی داشته باشند، در ایران بخش عمده انرژی از گاز و مشتقات نفتی تأمین میشود.
وی تأکید کرد که ادامه این روند موجب شکلگیری بحران انرژی در کشور شده و صنایع نیز به دلیل دسترسی به انرژی ارزان، توجه کافی به افزایش بهرهوری مصرف انرژی نداشتهاند.
صمدی در ادامه گفت: متوسط عمق معادن زغالسنگ در کشورهایی مانند روسیه و اوکراین به حدود هزار متر میرسد، در حالی که عمق برداشت از معادن ایران حدود ۱۵۰ متر است. به گفته او توسعه استفاده از زغالسنگ در کشور نیازمند برنامهریزی و سرمایهگذاری در یک بازه زمانی ۳ تا ۴ ساله است.
ظرفیت مغفول در تولید و صادرات
به گفته این فعال صنعت زغالسنگ، تولید سالانه زغالسنگ خام در ایران حدود ۴ تا ۵ میلیون تن است که از این میزان حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد زغالسنگ حرارتی و باقی آن زغال متالورژی است. در عین حال صادرات زغالسنگ ایران سالانه حدود ۴۰۰ هزار تن برآورد میشود که در مقایسه با ظرفیتهای موجود بسیار ناچیز است.
بر اساس برآوردها، ذخیره زمینشناسی زغالسنگ ایران حدود ۱۴ میلیارد تن و ذخایر قطعی آن حدود ۲ میلیارد تن است. این اختلاف میان ظرفیت ذخایر و میزان تولید نشان میدهد صنعت زغالسنگ کشور هنوز فاصله قابل توجهی با ظرفیت واقعی خود دارد و در صورت اصلاح سیاستهای موجود میتواند نقش مهمتری در بازار داخلی و منطقهای ایفا کند.