چندقطبیشدن نظام مالی و جایگاه جدید ارز چین
همزمان با افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی و تداوم جنگها، نظم مالی جهانی با عدمقطعیتهای فزایندهای مواجه شده است. در چنین فضایی، چین بهتدریج در حال تقویت نقش بینالمللی یوان بهعنوان یک گزینه جایگزین و اطمینانبخش برای کشورها و شرکتهایی است که بهدنبال کاهش وابستگی خود به دلار آمریکا هستند.
به گزارش معدننیوز، همزمان با افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی و تداوم جنگها، نظم مالی جهانی با عدمقطعیتهای فزایندهای مواجه شده است. در چنین فضایی، چین بهتدریج در حال تقویت نقش بینالمللی یوان بهعنوان یک گزینه جایگزین و اطمینانبخش برای کشورها و شرکتهایی است که بهدنبال کاهش وابستگی خود به دلار آمریکا هستند.
اگرچه یوان همچنان فاصله قابلتوجهی با جایگاه مسلط دلار دارد، اما ترکیب زیرساختهای پرداخت مستقل، هزینه پایین تأمین مالی و تحولات اخیر بازارهای جهانی، جایگاه این ارز را بهطور معناداری تقویت کرده است.
همگرایی اهداف سیاستی و دادههای عملیاتی
در سالهای گذشته، سیاستگذاران چینی بهطور مستمر بر کاهش وابستگی به دلار در مبادلات فرامرزی تأکید کردهاند؛ مسیری که از طریق توسعه زیرساختهای پرداخت مستقل—چه در قالب سامانههای سنتی و چه دیجیتال—دنبال شده است. این روند همواره یکنواخت نبوده و در مقاطعی، فاصله میان اهداف اعلامی و واقعیتهای اقتصادی مشهود بوده است.
با این حال، دادههای اخیر نشانههایی از همگرایی میان سیاست و اجرا را نشان میدهد. یکی از شاخصهای کلیدی، رشد قابلتوجه فعالیت در سامانه پرداخت بینالمللی چین (CIPS) است. در ماه مارس، این سامانه بهطور متوسط روزانه حدود ۹۲۰ میلیارد یوان تراکنش پردازش کرده است؛ رقمی که در مقایسه با میانگین روزانه ۶۸۰ میلیارد یوان در سال گذشته افزایش محسوسی را نشان میدهد. حتی در اوایل آوریل، حجم تراکنشها در برخی روزها از ۱.۲ تریلیون یوان فراتر رفته است.
زمانبندی این جهش حاکی از آن است که تحولات ژئوپلیتیکی اخیر، از جمله جنگ ایران، در افزایش استفاده از یوان بیتأثیر نبودهاند. بخشی از رشد تراکنشها به استفاده از یوان در مبادلات نفتی بازمیگردد؛ بهویژه در تعامل با ایران که پیشتر نیز تمایل به دریافت یوان در ازای صادرات نفت نشان داده بود. افزون بر این، گزارشهایی از انجام برخی پرداختهای مرتبط با عبور کشتیها از تنگه هرمز با یوان منتشر شده است.
فراتر از نفت؛ گسترش یوان در جریان سرمایه
با این حال، افزایش حجم تراکنشهای CIPS تنها با تجارت نفت توضیح داده نمیشود. دادهها نشان میدهد جریانهای سرمایه نیز نقش مهمی در این روند داشتهاند. در ماه مارس، ارزش معاملات برونمرزی اوراق قرضه، سهام و سایر داراییهای مالی به ۷۱۲ میلیارد دلار رسید که حدود ۴۰ درصد بالاتر از میانگین ماهانه سال گذشته است.
در نتیجه، سهم یوان در کل تراکنشهای بینالمللی چین—شامل تجارت کالا، خدمات و داراییهای مالی—به بیش از ۵۶ درصد افزایش یافته است؛ جهشی معنادار پس از دورهای از ثبات نسبی در سال ۲۰۲۵.
mBridge؛ لایه دیجیتال پرداختهای فرامرزی
در کنار CIPS، پروژه mBridge نیز بهعنوان یک بستر نوین پرداخت فرامرزی مبتنی بر ارزهای دیجیتال بانکهای مرکزی در حال گسترش است. این پلتفرم که با مشارکت چند بانک مرکزی توسعه یافته، از مرحله آزمایشی عبور کرده و به یک ابزار عملیاتی تبدیل شده است.
تا نوامبر، معادل ۵۵.۵ میلیارد دلار در قالب بیش از ۴ هزار تراکنش از طریق این شبکه منتقل شده که بیش از ۹۵ درصد آن با استفاده از یوان دیجیتال انجام شده است. سرعت بالای تسویه—در برخی موارد کمتر از ۱۰ ثانیه—یکی از مزیتهای کلیدی این سامانه محسوب میشود.
محدودیتهای ساختاری و انگیزه تنوعبخشی
با وجود این پیشرفتها، زیرساختهای پرداخت مبتنی بر یوان همچنان در مقایسه با شبکههای دلاری مقیاس کوچکتری دارند. شبکه CHIPS در آمریکا روزانه بیش از ۲ تریلیون دلار تراکنش پردازش میکند و سامانه سوئیفت بیش از ۱۱ هزار مؤسسه مالی را پوشش میدهد، در حالی که تعداد اعضای CIPS هنوز کمتر از ۱۸۰۰ نهاد است.
با این حال، تحولات سالهای اخیر—از جمله حذف برخی بانکها از سوئیفت در سال ۲۰۲۲—باعث شده بسیاری از کشورها و شرکتها به فکر تنوعبخشی زیرساختهای پرداخت خود بیفتند. نگرانی از محدودیتهای احتمالی دسترسی به شبکههای دلاری، انگیزه استفاده از گزینههای جایگزین، از جمله یوان، را تقویت کرده است؛ بهویژه برای بازیگرانی که پیشتر زیرساختهای لازم را فراهم کرده بودند.
نرخ بهره پایین؛ مزیت مالی یوان
عامل مهم دیگر در افزایش جذابیت یوان، سطح پایین نرخ بهره در اقتصاد چین است. کاهش تقاضای داخلی و فشارهای ناشی از تورم منفی، بانک مرکزی چین را به کاهش نرخ بهره تا حدود ۱.۴ درصد سوق داده است؛ نرخی که بیش از دو واحد درصد پایینتر از نرخهای مشابه در آمریکا است. این شکاف، هزینه تأمین مالی به یوان را برای بازیگران خارجی جذاب کرده است.
در نتیجه، دولتها و شرکتها بهطور فزایندهای به انتشار اوراق بدهی مبتنی بر یوان روی آوردهاند؛ چه از طریق اوراق پاندا در بازار داخلی چین و چه از طریق اوراق دیم سام در هنگکنگ. برای نمونه، دولت اندونزی بیش از ۹ میلیارد یوان از این مسیر تأمین مالی کرده و پرتغال بهعنوان نخستین کشور حوزه یورو، اقدام به انتشار چنین اوراقی کرده است.
در سطح بنگاهها نیز این روند قابل مشاهده است. صندوقهای پوشش ریسک بهدنبال ارزهای جایگزین برای تأمین مالی هستند و برخی شرکتهای تولیدی ترجیح میدهند در ارزی وام بگیرند که در زنجیره تأمین آنها نقش دارد. در همین راستا، نهاد پولی هنگکنگ یک خط اعتباری ۲۰۰ میلیارد یوانی ایجاد کرده تا دسترسی شرکتهای خارجی به این ارز تسهیل شود.
یوان بهعنوان ارز مکمل
مجموع این تحولات باعث شده سهم یوان در تأمین مالی تجارت جهانی به بیش از ۸ درصد برسد؛ رقمی که همچنان فاصله زیادی با سهم بیش از ۸۰ درصدی دلار دارد، اما از رشد قابلتوجه این ارز حکایت میکند.
برآیند دادهها نشان میدهد یوان در شرایط کنونی بیش از آنکه در مسیر تبدیل شدن به یک جایگزین کامل برای دلار باشد، در حال تثبیت نقش خود بهعنوان ابزار تنوعبخشی و پوشش ریسک است.
در چارچوب حرکت تدریجی نظام مالی جهانی به سمت چندقطبیشدن، یوان بهتدریج جایگاه یک ارز مکمل را به دست میآورد؛ ارزی که میتواند در دورههای بیثباتی، گزینهای عملی برای دولتها و شرکتها فراهم کند، حتی اگر مسیر تبدیلشدن آن به یک ارز مسلط همچنان طولانی باقی بماند.