افزایش چشمگیر ارزش سهام شرکت‌های فعال در حوزه مواد معدنی کمیاب در بورس آمریکا، نشانه‌ای از شکل‌گیری مرحله تازه‌ای از رقابت ژئوپلیتیکی منابع حیاتی میان ایالات متحده و چین است؛ رونقی که تحلیلگران آن را آغاز «رونق چهارم» در تاریخ اقتصاد جهانی می‌دانند.

در حالی‌که چین تهدید به وضع محدودیت صادراتی بر مواد معدنی کمیاب کرده است، ایالات متحده و متحدانش در تلاش‌اند تا با تنوع‌بخشی به زنجیره‌های تأمین و سرمایه‌گذاری میلیارد دلاری، به خودکفایی برسند؛ اما کارشناسان تأکید دارند شکستن سلطه چین بر زنجیره جهانی مواد معدنی کمیاب، دست‌کم یک دهه زمان خواهد برد.

دونالد ترامپ با اعلام محورهای اصلی گفت‌وگوهای تجاری پیش‌رو میان واشینگتن و پکن، تأکید کرد که مدیریت بازار مواد معدنی کمیاب، مقابله با فنتانیل و ازسرگیری خرید سویا از آمریکا، سه موضوع کلیدی روابط دو کشور خواهند بود.

بر اساس داده‌های جدید گمرک چین، صادرات مواد معدنی کمیاب این کشور در سپتامبر ۲۰۲۵ به ۶۵۳۸ تن کاهش یافت که نسبت به ۷۳۳۸ تن در اوت، افتی قابل‌توجه محسوب می‌شود. کارشناسان این کاهش را نتیجه سخت‌گیرانه‌تر شدن کنترل‌های صادراتی پکن بر مواد معدنی راهبردی و تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک با آمریکا می‌دانند.

چین روز پنج‌شنبه اعلام کرد که اتهامات آمریکا درباره کنترل پکن بر صادرات مواد معدنی کمیاب، ناشی از «تحریف عمدی واقعیت‌ها»ست و واشنگتن با انتشار اطلاعات نادرست، سوءتفاهم و وحشت بی‌مورد در بازار جهانی ایجاد می‌کند. پکن همچنین تأکید کرد که آماده مذاکره تجاری با ایالات متحده برای حل اختلاف و جلوگیری از تشدید تنش‌هاست.

اعمال محدودیت‌های تازه چین بر صادرات مواد معدنی کمیاب، تهدیدی جدی برای صنایع دفاعی و فناوری ایالات متحده محسوب می‌شود و به گفته کارشناسان، در حالی که دونالد ترامپ در مسیر مذاکرات تجاری جدید با پکن قرار دارد، این تصمیم به‌مثابه اهرم ژئوپلیتیکی قدرتمند چین عمل می‌کند.

چین با تشدید کنترل صادرات مواد معدنی کمیاب و گسترش محدودیت‌های مربوط به فناوری فرآوری، همکاری‌های خارجی بدون مجوز را ممنوع و هدفش از این محدودیت را صادرات به کاربران دفاعی و نیمه‌رسانای خارجی اعلام کرد.

صادرات مواد معدنی کمیاب چین به اتحادیه اروپا در ماه اوت افزایش یافت که نشان‌دهنده وابستگی بیشتر این منطقه به عرضه چین در مقایسه با آمریکا و همچنین آسیب‌پذیری آن در برابر تنش‌های تجاری بین آمریکا و چین است.

ترامپ، تهدید کرد در صورت عدم صادرات مواد معدنی کمیاب چین به آمریکا، تعرفه‌های ۲۰۰ درصدی بر این کشور اعمال می‌کند.

وال‌استریت ژورنال روز یکشنبه گزارش داد که چین جریان مواد معدنی حیاتی به تولیدکنندگان دفاعی غربی را محدود کرده و این امر منجر به تأخیرهای قابل‌توجه در تولید و افزایش شدید قیمت‌ها شده است.