هشدار درباره پایان اکتشافات سطحی و نیاز به اکتشافات عمیق
رییس سازمان نظام مهندسی معدن با تأکید بر پایانیافتن ظرفیت اکتشافات سطحی در ایران اعلام کرد که آینده صنعت معدن در گرو توسعه حفاریهای عمیق، بهرهگیری از فناوریهای نوین، هوش مصنوعی و مدیریت یکپارچه دادههای علوم زمین است.
به گزارش معدننیوز، رییس سازمان نظام مهندسی معدن با تأکید بر پایانیافتن ظرفیت اکتشافات سطحی در ایران اعلام کرد که آینده صنعت معدن در گرو توسعه حفاریهای عمیق، بهرهگیری از فناوریهای نوین، هوش مصنوعی و مدیریت یکپارچه دادههای علوم زمین است.
رضا بستامی با هشدار نسبت به پایان یافتن ظرفیت اکتشافات سطحی در کشور گفت: در گذشته با روشهای ساده و مشاهدات میدانی امکان شناسایی ذخایر معدنی وجود داشت، اما امروز برای کشف ذخایر جدید ناگزیر باید به سمت اکتشافات عمیق حرکت کرد و ظرفیت حفاریهای عمیق در کشور توسعه یابد.
بستامی در چهلوچهارمین گردهمایی ملی علوم زمین، با اشاره به وظایف واگذارشده به پایگاه دادههای علوم زمین، اظهار کرد: براساس مصوبات شورای هماهنگی و مفاد اساسنامه، مسئولیت مهمی به این پایگاه سپرده شده که میتواند از موازیکاری جلوگیری کرده و مانع هدررفت سرمایههای ملی شود. به گفته او، بارها شرکتهای خصوصی و خصولتی هزینههای سنگینی برای فعالیتهای معدنی انجام دادهاند اما دادهها را نزد خود نگه داشته و به اشتراک نگذاشتهاند؛ موضوعی که مانع بهرهبرداری متولیان امر از این اطلاعات شده است.
وی با اشاره به پیشرفتهای سازمان زمینشناسی در سالهای اخیر افزود: با توجه به روند تهیه نقشههای یکپنجاههزارم که مدتی است آغاز شده، امید میرود این سازمان بتواند طبق برنامه، زودتر به هدف نهایی تهیه ۲۶۰۵ نقشه دست یابد.
بستامی ایران را «رنگینکمانی از مواد معدنی» توصیف کرد و گفت: از میان ۱۱۲ ماده معدنی شناختهشده، ۸۱ ماده در ایران شناسایی شده است. به گفته او، امروز جنگها از نفت به سمت مواد معدنی حرکت کرده و اهمیت این منابع روزبهروز بیشتر میشود.
رییس سازمان نظام مهندسی معدن ایران محورهای اصلی سخنرانی خود را در قالب ۶ محور مرتبط با زمین دیجیتال، اکتشاف هوشمند و توسعه پایدار بیان کرد و افزود: مهمترین چالش موجود در حوزه دادههای علوم زمین، حجم دادهها، روش جمعآوری، نحوه دسترسی و بهرهبرداری از آنهاست.
او با اشاره به تجربه کارشناسان باسابقه از جمله آقای باباخاری توضیح داد: اکتشاف از روشهای سنتی به سمت فناوریهای نوین و هوش مصنوعی حرکت کرده و یک تحول جدی در حوزه دادههای دیجیتال در حال رخ دادن است. بستامی ابراز امیدواری کرد ایران با محوریت سازمان زمینشناسی از این روند جهانی عقب نماند.
وی با پرداختن به موضوع «معدنکاری پایدار و امنیت تأمین مواد معدنی استراتژیک» یادآور شد: توسعه اقتصادی کشورها بهطور مستقیم به مواد معدنی گره خورده است و در استخراج باید علاوه بر نیاز امروز، حقوق نسلهای آینده و اصول فنی و مهندسی لحاظ شود. او تأکید کرد نظام مهندسی در سالهای اخیر تلاش کرده نقش مؤثرتری در این حوزه ایفا کند.
بستامی «اکتشاف هوشمند با تلفیق کلاندادهها، هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات» را از محورهای مهم این گردهمایی عنوان کرد و خبر داد: نخستین پلتفرم واحد برای تهیه طرحهای اکتشاف مواد معدنی گروههای یک تا پنج طراحی شده که دارای فرآیند یکمرحلهای است. گروه ۶ (زغالسنگ) و مواد معدنی فلزی نیز دارای فرآیند سهمرحلهای خواهند بود.
وی خاطرنشان کرد در گذشته در ادارات کل و استانداریها روال مشخصی برای صدور پروانه اکتشاف وجود نداشت و بهرهبردار حتی بدون نتیجه مشخص از مرحله پیجویی، وارد مراحل بعدی میشد. در طرح جدید، اگر مرحله پیجویی به نتیجه نرسد، فرایند متوقف میشود؛ در صورت تأیید نیز طرح اکتشاف تفصیلی تهیه شده و گزارش نهایی به «گواهی کشف واقعی» منجر خواهد شد تا عیار و درصد خلوص درجشده با واقعیت زمین مطابقت داشته باشد. او هشدار داد برخی گواهیهای گذشته حتی با عیار صفر صادر شدهاند.
بستامی همچنین به ضرورت «دیپلماسی در همکاریهای بینالمللی» اشاره کرد و گفت: منابع زمین میتواند عامل پیوند یا گسست میان ملتها باشد و باید از منابع معدنی و انرژی کشور به شکلی بهینه استفاده کرد تا حاکمیت پایدار برای کشور فراهم شود.
وی با اشاره به «مدیریت منابع آب» افزود: ناتوانی در مدیریت آب در بسیاری از کشورها به بحران تبدیل شده است. سازمان نظام مهندسی معدن نیز با شرکتهای آب منطقهای در نظارت بر حفاری چاهها و گروههای گشت و بازرسی همکاری دارد و تجربه ارزشمندی در این حوزه کسب کرده است. او از تشکیل کمیتههای فعال در حوزه آبهای زیرزمینی در سطح کشور خبر داد و گفت این کمیتهها میتوانند در مدیریت آب نقشآفرین باشند.
رییس سازمان نظام صنفی معدنی با اشاره به مفهوم توسعه پایدار در علوم زمین اظهار کرد: توسعه پایدار مفهومی چندوجهی است که علاوه بر محیطزیست، رشد اقتصادی و عدالت اجتماعی را نیز دربر میگیرد. فعالیتهای اکتشافی و استخراج باید بهگونهای باشد که هم موجب رشد اقتصادی شود و هم توزیع عادلانه ثروت را به همراه داشته باشد و در عین حال حفاظت از منابع طبیعی نیز رعایت شود.
او افزود: تمرکز صرف بر یک جنبه، بهویژه محدودسازی فعالیتها فقط به دلیل ملاحظات محیطزیستی، در حالی که کشور دارای ذخایر عظیم معدنی است، میتواند منجر به هدررفت ظرفیتها شود. طبق گزارشها، دسترسی متولیان بخش معدن به اراضی کشور بسیار محدود بوده و تنها حدود دو تا سه درصد از مساحت کشور در اختیار فعالیتهای معدنی قرار دارد.
وی با اشاره به کاربردهای هوش مصنوعی در اکتشافات معدنی گفت: نمونههایی از شرکتهای بزرگ مانند BHP بررسی شده که بهطور گسترده از الگوریتمهای هوش مصنوعی، یادگیری ماشین و روشهای فراابتکاری در اکتشاف بهره میبرند. او تأکید کرد دانشگاهها نیز باید آموزشهای کاربردی ارائه دهند تا روشهای نوین قابلیت پیادهسازی عملی داشته باشند.
بستامی همچنین به بررسی پلتفرمهای اشتراک دانش و دادههای زمینشناسی شرکتهای مختلف اشاره کرد و افزود: به دلیل محدودیت زمان از توضیح بیشتر صرفنظر میکند.
او در ادامه از شکلگیری روند حمایت از استارتاپها و شرکتهای نوپا در حوزه معدن خبر داد.
رییس سازمان نظام صنفی معدنی در جمعبندی سخنان خود تأکید کرد: یکی از نگرانیهای جدی در حوزه معدن پایان دوره اکتشافات سطحی است. بسیاری از ذخایر سطحی طی سالهای گذشته استخراج شدهاند و برای ادامه توسعه معدنی باید به سمت اکتشافات عمیق رفت.
وی افزود: توسعه حفاریهای عمیق، حفاری مایل و روشهای نوین ژئوفیزیکی مانند گرانیسنجی و لرزهنگاری باید جدیتر دنبال شود؛ نمونهای از اهمیت این موضوع در معادن سنگ تزئینی محلات دیده میشود که به دلیل استخراج ذخایر سطحی و نبود اکتشافات عمیق، با چالش مواجه شدهاند.