بازسازی معدن؛ حلقه مفقوده توسعه پایدار معدن و محیط زیست

به گزارش معدن‌نیوز، عضو شورای سیاست‌گذاری چهاردهمین کنفرانس مهندسی معدن با تأکید بر بازسازی معادن، این موضوع را کلید ایجاد توازن میان بهره‌برداری معدنی و حفاظت از محیط زیست دانست.

علی محمودی، عضو شورای سیاست‌گذاری چهاردهمین کنفرانس مهندسی معدن، در یادداشتی با عنوان «بازسازی معدن، حلقه مفقوده توسعه پایدار معدن و محیط زیست» تأکید کرد: با گسترش بهره‌برداری از معادن به‌دلیل نیاز روزافزون بشر به مواد خام، میزان تخریب و عوارض زیست‌محیطی نیز افزایش یافته است و از آنجا که هم معادن و هم منابع طبیعی و محیط زیست جزو انفال و متعلق به عموم مردم هستند، نمی‌توان یکی را فدای دیگری کرد.

وی با اشاره به تفاوت ماهوی بهره‌برداری از معدن و حفاظت از محیط زیست نوشت: فعالیت معدنی ذاتاً مبتنی بر استخراج و تولید است و ناگزیر موجب برهم خوردن شرایط طبیعی می‌شود، در حالی که بهره‌برداری از منابع طبیعی بر حفاظت استوار است. با این حال، این دو مقوله از نظر زمانی قابل جمع بوده و می‌توان با برنامه‌ریزی مناسب، از هر دو نعمت خدادادی بهره‌مند شد.

بازسازی معدن؛ کاربری موقت زمین و احیای اکوسیستم

محمودی با بیان اینکه عمر معدن در مقایسه با عمر منابع طبیعی بسیار کوتاه است، معدنکاری را نوعی کاربری موقت زمین دانست و تصریح کرد: اگر عملیات بهره‌برداری هم‌زمان و پس از پایان فعالیت معدن با احیا، جبران و بازسازی مناطق تخریب‌شده همراه باشد، می‌توان آثار کوتاه‌مدت معدنکاری را برطرف و اکوسیستم را مجدداً سامان‌دهی کرد.

به گفته وی، بازسازی معدن یکی از مهم‌ترین ابزارهای تحقق تعامل میان معدن و محیط زیست است که هم‌زمان با بهره‌برداری و پس از پایان آن مورد توجه قرار می‌گیرد. در کشورهای توسعه‌یافته معدنی، حدود چهار دهه است که این موضوع به‌طور جدی اجرا می‌شود و در برخی موارد، کیفیت محیط زیست پس از بازسازی حتی بهتر از وضعیت پیشین شده است.

وضعیت بازسازی معادن در ایران

عضو شورای سیاست‌گذاری چهاردهمین کنفرانس مهندسی معدن با اشاره به قوانین داخلی اظهار کرد: در ایران نیز در آیین‌نامه اجرایی قانون معادن و سایر مقررات، موضوع بازسازی معادن و تأمین مالی آن پیش‌بینی شده است، اما با وجود وجود مواد قانونی، این موضوع در عمل مورد غفلت قرار گرفته است.

وی افزود: افزایش آگاهی در میان متخصصان حوزه معدن، محیط زیست و منابع طبیعی می‌تواند دوگانگی موجود را کاهش داده و زمینه تعامل سازنده میان متولیان معدن و سایر ذی‌نفعان را فراهم کند.

معدن مس سونگون و ضرورت بازسازی

محمودی معدن مس سونگون را یکی از معادن بزرگ‌مقیاس ایران و جهان معرفی کرد و گفت: این معدن با ذخایر زمین‌شناسی حدود ۵ میلیارد تن و طرح‌های توسعه‌ای ۳۰۰ درصدی در فازهای ۳ و ۴ و افزایش استخراج سالانه تا ۵۶ میلیون تن، تأثیر قابل‌توجهی بر اقتصاد، صنعت و جامعه محلی دارد. در عین حال، قرارگیری این معدن در محدوده منطقه حساس زیست‌محیطی ارسباران و ذخیره‌گاه زیست‌کره ثبت‌شده جهانی، اهمیت بازسازی را دوچندان می‌کند.

وی طرح جامع بازسازی معدن را به‌عنوان فاز چهارم و پایانی معدنکاری معرفی کرد و افزود: این رویکرد طی چهار دهه گذشته در سطح جهانی آزموده شده و نمونه‌های موفق متعددی در اروپا و استرالیا دارد.

کاربری‌های پس از تعطیلی معادن

به گفته این عضو شورای سیاست‌گذاری، برای معادنی که به‌دلیل اتمام ذخیره یا ملاحظات زیست‌محیطی تعطیل می‌شوند، کاربری‌هایی نظیر کشاورزی، جنگلداری، ایجاد دریاچه یا استخر، کاربری‌های تفریحی و ورزشی، هتلداری، ساخت‌وساز یا ترکیبی از این موارد پیش‌بینی می‌شود که بر اساس مطالعات جامع انتخاب می‌شوند.

وی تأکید کرد: برنامه‌ریزی برای بستن معادن باید همه پیامدهای معدنکاری بر جامعه محلی، کاربری زمین، توپوگرافی و منابع آب را در بر گیرد و با طراحی کلی منطقه معدنی هم‌راستا باشد.

قوانین، حقوق دولتی و منابع بازسازی

محمودی با اشاره به آیین‌نامه اجرایی قانون معادن (اصلاحیه ۱۳۹۰) گفت: فعالان معدنی طبق مواد ۶ و ۱۴ قانون معادن موظف به پرداخت حقوق دولتی هستند. حقوق دولتی دریافتی در سال ۱۴۰۴ حدود ۵۰ همت در کشور و حدود ۴ همت در استان آذربایجان شرقی بوده که بخش عمده آن توسط مجتمع مس سونگون پرداخت شده است.

وی افزود: بر اساس قانون، ۶۵ درصد این درآمد باید به توسعه بخش معدن و صنایع معدنی، ۱۵ درصد به توسعه و رفاه شهرستان محل معدن و ۱۲ درصد به احیا و بازسازی معادن اختصاص یابد. این ارقام به‌معنای اختصاص حدود ۶۰۰ میلیارد تومان به شهرستان مربوطه و ۴۸۰ میلیارد تومان به بازسازی معدن است؛ منابعی که تاکنون به‌درستی اجرایی نشده‌اند.

کنفرانس مهندسی معدن تبریز

عضو شورای سیاست‌گذاری چهاردهمین کنفرانس مهندسی معدن در پایان یادآور شد: این کنفرانس در روزهای ۲۷ و ۲۸ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ در دانشگاه صنعتی تبریز برگزار می‌شود و با توجه به اهمیت موضوع معدن و محیط زیست در آذربایجان شرقی، بازسازی معدن در قالب پنلی ویژه با حضور صاحب‌نظران حوزه معدن، محیط زیست و منابع طبیعی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.