کاهش ردپای کربن در صنعت فولاد هند؛ مسیر پرهزینه اما اجتنابناپذیر فولاد سبز
هند با تولید ۱۴۹ میلیون تن فولاد در سال ۲۰۲۴، بهعنوان دومین تولیدکننده بزرگ جهان، در آستانه یک چالش بزرگ زیستمحیطی قرار دارد؛ چالشی که با هدفگذاری تولید ۵۲۸ میلیون تن تا ۲۰۵۰، گذار به فولاد سبز و کاهش ردپای کربن را به یک ضرورت راهبردی تبدیل کرده است.
به گزارش معدننیوز، هند با تولید ۱۴۹ میلیون تن فولاد در سال ۲۰۲۴، بهعنوان دومین تولیدکننده بزرگ جهان، در آستانه یک چالش بزرگ زیستمحیطی قرار دارد؛ چالشی که با هدفگذاری تولید ۵۲۸ میلیون تن تا ۲۰۵۰، گذار به فولاد سبز و کاهش ردپای کربن را به یک ضرورت راهبردی تبدیل کرده است.
طبق آمارهای جهانی، هند در سال ۲۰۲۴ با تولید ۱۴۹ میلیون تن فولاد (Mt)، دومین تولیدکننده و همزمان سومین مصرفکننده بزرگ فولاد جهان بوده است. این کشور هدفگذاری کرده است که تولید فولاد خود را تا سال ۲۰۳۰ به ۲۴۵ میلیون تن و تا سال ۲۰۵۰ به ۵۲۸ میلیون تن افزایش دهد؛ رشدی که پیامدهای قابلتوجهی برای مصرف انرژی، محیط زیست و توسعه اقتصادی به همراه خواهد داشت.
میراث تولید پرکربن در صنعت فولاد هند
صنعت فولاد هند از دهه ۱۹۶۰ رشد سریعی را تجربه کرد و بسیاری از واحدها تحت مالکیت بخش عمومی توسعه یافتند. در آن دوره، مقررات انتشار آلایندهها بسیار سست بود. بهگونهای که گفته میشد دود قرمز ناشی از کنورتورهای LD در یکی از کارخانههای شرق هند، برای خلبانان بهمثابه فانوس دریایی عمل میکرد. حتی در حادثهای دیگر، تجمع گردوغبار LD روی سقف کارگاه ذوب، همراه با بارش شدید باران، موجب فرو ریختن سقف شد.
با این حال، این دوران به پایان رسیده و صنعت فولاد هند امروز، در چارچوب تعهدات پایداری، بهصورت فعال در مسیر کاهش انتشار کربن حرکت میکند.
سهم فولاد از انتشار کربن؛ چالش بزرگ هند
در سطح جهانی، صنعت فولاد حدود ۸ درصد از کل انتشار دیاکسیدکربن را به خود اختصاص میدهد و بهطور متوسط هر تن فولاد ۱.۸۵ تن CO₂ منتشر میکند.
اما وضعیت هند نگرانکنندهتر است؛ شدت انتشار کربن در تولید فولاد خام در این کشور به ۲.۵ تن دیاکسیدکربن به ازای هر تن فولاد میرسد که معادل ۱۲ درصد از کل انتشار گازهای گلخانهای هند است؛ یعنی حدود ۲۴۰ میلیون تن دیاکسیدکربن در سال که پیشبینی میشود تا ۲۰۳۰ دو برابر شود.
علت اصلی این شدت بالا، اتکای گسترده به مسیر کوره بلند–کنورتور (BF-BOF) مبتنی بر زغالسنگ ککشو و همچنین احیای مستقیم مبتنی بر زغال است؛ فناوریهایی که ذاتاً کربنبر هستند.
تعهدات اقلیمی و فشار تقاضای فولاد
هند در اجلاس COP26 گلاسکو (نوامبر ۲۰۲۱) متعهد شد که تا سال ۲۰۷۰ به کربن خنثی برسد. این تعهد در حالی است که تقاضای فولاد برای توسعه زیرساختها رو به افزایش بوده و هدف تولید ۳۰۰ میلیون تن فولاد تا بازه ۲۰۳۰–۲۰۳۴ تعیین شده است.
از مهمترین چالشهای این مسیر میتوان به:
وابستگی بالا به زغالسنگ وارداتی
هزینه بالای فناوریهای سبز مانند هیدروژن سبز
و اثر مقرراتی ابزارهایی مانند CBAM اتحادیه اروپا بر صادرات فولاد هند اشاره کرد.
راهبردهای کوتاهمدت تا بلندمدت فولاد کمکربن
برای مواجهه با این چالش، صنعت فولاد هند باید همزمان استراتژیهای کوتاهمدت، میانمدت و بلندمدت را اجرا کند. تولید فولاد سبز ذاتاً پرهزینهتر از روشهای سنتی است و سرمایهگذاری اولیه سنگینی میطلبد؛ سرمایهگذاریهایی که بازگشت آنها دههها زمان میبرد.
با این حال، عدم سرمایهگذاری امروز میتواند به افزایش هزینههای آینده یا حتی تعطیلی کارخانهها منجر شود. پنجره گذار به فناوریهای کمانتشار محدود است و تصمیمگیری بهتعویقافتاده، ریسک بزرگی برای صنعت فولاد خواهد بود.
نخستین طبقهبندی رسمی فولاد سبز در جهان
هند در دسامبر ۲۰۲۴ بهعنوان اولین کشور جهان، طبقهبندی رسمی فولاد سبز را معرفی کرد:
فولاد سبز: شدت انتشار کمتر از ۲.۲ تن CO₂ به ازای هر تن فولاد
سیستم رتبهبندی ستارهدار:پنجستاره: کمتر از ۱.۶ تن
چهارستاره: ۱.۶ تا ۲.۰ تن
سهستاره: ۲.۰ تا ۲.۲ تن
بیش از ۲.۲ تن: غیرسبز
ابتکارات جاری برای کاهش انتشار
در هند، اقدامات متعددی در حال اجراست:
– جایگزینی تدریجی زغالسنگ با گاز طبیعی و هیدروژن
– افزایش استفاده از قراضه فولادی از ۱۵ درصد به ۳۰ درصد
– توسعه فناوریهای جذب و استفاده از کربن (CCUS)؛ یک واحد کوچک CCUS هماکنون فعال است
– کاشت یک میلیون نهال مانگرو توسط یک فولادساز خصوصی که انتظار میرود ۱۸۵ هزار تن کربن را طی سه دهه جذب کند
– بررسی استفاده از بیوکربن بهجای زغالسنگ
– مشارکت یک فولادساز دولتی بزرگ در برنامه دادههای انتشار انجمن جهانی فولاد (WSA) برای دریافت گواهی اقدام اقلیمی
– اخذ گواهیهای ResponsibleSteel و بهکارگیری متدولوژی WSA برای حسابرسی انتشار
نقش زنجیره ارزش و سیاستگذاری
برای موفقیت این گذار، مشارکت همه ذینفعان ضروری است. نمونه موفق آن پروژه HYBRIT سوئد است که با همکاری SSAB و Volvo اجرا شد و Volvo را به اولین مصرفکننده فولاد بدون فسیل در جهان تبدیل کرد.
در هند نیز همکاری میان خودروسازان، فولادسازان و بخش ساختمان میتواند محرک اصلی فولاد کمانتشار باشد. با توجه به سرمایهگذاری عظیم موردنیاز، ابزارهای مالی نوآورانه، معافیتهای مالیاتی، یارانهها و سیاستهای حمایتی دولت نقش کلیدی دارند.
در همین راستا، دولت هند مأموریت هیدروژن سبز را تصویب کرده و انتظار میرود حمایت از زیرساختهای جذب کربن نیز گسترش یابد. این اقدامات میتوانند فولاد سبز را از یک محصول لوکس، به محصول اصلی بازار تبدیل کنند.