پیامدهای جهانی جنگ ایران؛ نفت تنها مشکل نخواهد بود!

به گزارش معدن‌نیوز، پیامدهای درگیری با ایران که آثار آن هم‌اکنون در منطقه احساس می‌شود، به‌واسطه تشدید بحران جهانی غذا، بازتابی فراتر از خاورمیانه خواهد داشت. خلیج فارس که معمولاً به‌عنوان گذرگاه حیاتی نفت خام شناخته می‌شود، نقشی کلیدی در انتقال مواد غذایی و کودهای کشاورزی نیز ایفا می‌کند. با خطر گسترش جنگ و بسته‌شدن تنگه هرمز، اختلال در این مسیرها می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر کشورهای منطقه و نقشی که در بازارهای جهانی غذا دارند برجای بگذارد.

کشورهای این منطقه به خصوص کشورهای عربی، به‌شدت در برابر شوک‌های غذایی آسیب‌پذیر هستند. بر اساس داده‌های «مؤسسه پژوهش‌های سیاست عمومی»، این کشورها تقریباً به‌طور کامل به واردات وابسته‌اند: ۷۷ درصد برنج، ۸۹ درصد ذرت، ۹۵ درصد سویا و ۹۱ درصد روغن‌های نباتی و هرگونه اختلال در زنجیره‌های تأمین می‌تواند به‌سرعت پیامدهای جدی ایجاد کند.

در چنین شرایطی، احتمال شکل‌گیری کریدورهای زمینی جدید مطرح می‌شود که می‌تواند روسیه، ترکیه و سوریه را در موقعیتی با کنترل راهبردی بر تأمین اقلام حیاتی قرار دهد که البته تغییر کریدورهای حیاتی به این سرعت ممکن نخواهد بود و همچنان ایران نقش کلیدی در اتصال آن ها بازی خواهد کرد. در سوی دیگر، عربستان سعودی که به‌طور سنتی از بنادر دریای سرخ واردات انجام می‌دهد، به‌شدت از حملات نیروهای همسو با ایران آسیب دیده و این مسیرها هم با اختلال جدی مواجه شده‌اند.

مصرف بالای گندم و خاطره ناآرامی‌های عربی

خاورمیانه، شامل کشورهای حاشیه خلیج فارس و شمال آفریقا، از بالاترین سطوح مصرف گندم در جهان برخوردار است؛ بیش از ۲۰۰ پوند به‌ازای هر نفر در سال. افزایش شدید قیمت نان و ناامنی غذایی، در گذشته نیز از عوامل مؤثر در ناآرامی‌های موسوم به بهار عربی در سال‌های ۲۰۱۱ و ۲۰۱۲ بوده است.

در مصر وضعیت سیاسی زمانی از کنترل خارج شد که مجموعه‌ای از شوک‌های اقلیمی و محیط‌زیستی، از خشکسالی شدید زمستانی در چین و روسیه گرفته تا شرایط نامساعد برداشت در کانادا، خشکی در استرالیا و سیلاب‌های فاجعه‌بار در پاکستان، به کمبود جهانی گندم انجامید. این شوک‌های خارجی، تغییرات اجتماعی، اقتصادی و اقلیمی موجود را تشدید و به تضعیف «قرارداد اجتماعی» میان دولت‌ها و شهروندان در شمال آفریقا و شامات منجر شد.

این درگیری در زمانی رخ می‌دهد که وضعیت امنیت غذایی جهان از پیش ناپایدار است. بیش از ۶۷۰ میلیون نفر با گرسنگی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و چندین کانون بحرانی، جمعیت‌های بزرگی را به سمت قحطی و «مرحله پنجم» در مقیاس طبقه‌بندی یکپارچه امنیت غذایی (IPC) سوق داده‌اند. این مرحله، بالاترین سطح هشدار و به‌عنوان «قحطی با شواهد قطعی» تعریف می‌شود. در حال حاضر، این وضعیت در کشورها و مناطق زیر گزارش شده است:

سودان: به‌دلیل درگیری داخلی و آوارگی گسترده

نوار غزه: با وجود ازسرگیری محدود کمک‌های انسانی پس از آتش‌بس و محدودیت‌های شدید دسترسی

یمن: در نتیجه تشدید درگیری‌ها، تخریب زیرساخت‌ها و محدودیت‌های کمک‌رسانی

سودان جنوبی: به‌دلیل سطوح بسیار بحرانی ناامنی غذایی پس از افزایش خشونت

مالی: به‌واسطه ناامنی غذایی حاد که با تداوم درگیری‌ها و اختلال در معیشت و بازارها تشدید شده است

در کنار غذا، آب نیز به یکی از نگرانی‌های اصلی تبدیل شده است. نخستین حملات ایران به تأسیسات آب‌شیرین‌کن در بحرین و اصابت حملاتی در نزدیکی یک مجتمع عظیم شامل ۴۳ واحد آب‌شیرین‌کن در عربستان سعودی، بُعد تازه‌ای از جنگ راهبردی را نشان می‌دهد. کل منطقه خلیج فارس به‌شدت به فناوری آب‌شیرین‌کن وابسته است؛ حدود ۴۰۰ واحد در کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس نزدیک به ۴۰ درصد آب شیرین‌شده جهان را تولید می‌کنند.

در کویت، ۹۰ درصد آب آشامیدنی به این تأسیسات وابسته است؛ این رقم در عمان ۸۶ درصد و در عربستان سعودی ۷۰ درصد برآورد می‌شود. در مجموع، حدود ۱۰۰ میلیون نفر در منطقه به این منابع آب متکی هستند. بر اساس یک تلگرام محرمانه افشاشده از سفارت آمریکا در ریاض در سال ۲۰۰۸، یک واحد آب‌شیرین‌کن بیش از ۹۰ درصد آب آشامیدنی پایتخت عربستان را تأمین می‌کرد و در صورت آسیب جدی به این تأسیسات یا زیرساخت‌های مرتبط، ریاض «ظرف یک هفته ناچار به تخلیه» می‌شد.

رهبران منطقه از سال‌ها پیش دریافته بودند که آب و نه نفت برای رفاه ملی اهمیت حیاتی‌تری دارد. امروز این وابستگی حتی عمیق‌تر شده است؛ به‌گونه‌ای که فناوری‌های انرژی‌بر آب‌شیرین‌کن، نزدیک به سه‌چهارم آب آشامیدنی عربستان سعودی را تأمین می‌کنند. موضوعی که در شرایط تشدید درگیری‌ها، ریسک‌های راهبردی تازه‌ای را پیش روی منطقه و جهان قرار می‌دهد.