ضرورت توسعه معادن و نیروگاههای زغالسنگ برای تقویت سبد انرژی ایران
در حالی که چین و هند با وجود برنامههای «صنعت سبز» دوباره به سمت زغالسنگ رفتهاند، سهم این سوخت در سبد انرژی ایران همچنان ناچیز است و یک کارشناس حوزه معدن معتقد است توسعه معادن و نیروگاههای زغالی تنها مسیر حرکت ایران به سمت الگوی کشورهای مترقی است.
به گزارش معدننیوز، در حالی که چین و هند با وجود برنامههای «صنعت سبز» دوباره به سمت زغالسنگ رفتهاند، سهم این سوخت در سبد انرژی ایران همچنان ناچیز است و یک کارشناس حوزه معدن معتقد است توسعه معادن و نیروگاههای زغالی تنها مسیر حرکت ایران به سمت الگوی کشورهای مترقی است.
با وجود آنکه کشورهای بزرگی همچون چین و هند با وجود برنامههای «صنعت سبز» دوباره مصرف زغالسنگ را افزایش دادهاند، سهم این سوخت در سبد انرژی ایران همچنان بسیار پایین است. به گفته یک کارشناس حوزه معدن، اگر ایران قصد دارد در این حوزه مشابه کشورهای مترقی حرکت کند، باید سرمایهگذاری در معادن زغالسنگ و توسعه نیروگاههای زغالی را در اولویت قرار دهد.
زغالسنگ بهعنوان یکی از قدیمیترین منابع انرژی فسیلی، نقش مهمی در بلوغ انقلاب صنعتی و گذار کشورها به انرژی مدرن داشته است. اما طی دهههای اخیر و بهویژه در کشورهای صنعتی، تحت تأثیر سیاستهای زیستمحیطی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و تغییر ساختار بازار انرژی، جایگاه آن دستخوش تحول شد و بسیاری از کشورها از زغالسنگ به سمت نفت، گاز، مازوت و انرژی خورشیدی حرکت کردند.
با وجود روند کاهشی مصرف در بلندمدت، زغالسنگ همچنان یکی از مهمترین منابع تأمین انرژی جهان است. بر اساس گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، حدود یکسوم برق جهان همچنان با زغالسنگ تولید میشود. در حالی که بسیاری از کشورها مصرفکننده و حتی واردکننده این سوخت هستند، ایران هنوز الگوی مشخصی برای استفاده از زغالسنگ در صنایع خود ندارد؛ در حالی که کشورهایی مانند چین، هند، پاکستان و ترکیه بخش مهمی از انرژی صنعتی خود را از همین منبع تأمین میکنند. این موضوع نشان میدهد زغالسنگ علاوه بر یک منبع انرژی قابل اتکا، در شرایط بحران، جنگ و کمبود انرژی نیز نقش استراتژیک دارد.
قابلیت ذخیرهسازی زغالسنگ برای چندین سال نیز یکی از مزیتهای اساسی آن است؛ موضوعی که موجب میشود کشورها در هنگام بحرانهای انرژی به سرعت به مصرف این سوخت روی بیاورند. بسیاری از کشورهای صنعتی بزرگ سالهاست زیرساختهای استفاده از زغالسنگ را در صنایع خود ایجاد کردهاند.
در همین رابطه، کیوان جعفری طهرانی؛ کارشناس و تحلیلگر حوزه معدن و صنایع معدن، در تشریح روند جهانی مصرف زغالسنگ گفت: از زمان همهگیری کرونا تا امروز مصرف زغالسنگ در جهان افزایش یافته است. این در حالی است که پیش از کرونا، به دلیل تلاش جهانی برای سبزسازی صنایع، میزان مصرف رو به کاهش بود. تا پیش از سال ۲۰۱۹، چین اعلام کرده بود صنایع فولادی و سایر صنایع را تا سال ۲۰۵۰ سبز میکند و هندوستان نیز سال ۲۰۶۰ را برای اجرای برنامه صنعت سبز تعیین کرده بود.
او ادامه داد: با همهگیری کرونا کشورها به استفاده از زغالسنگ هجوم بردند و در آن دوران قیمت زغالسنگ با جهشی نجومی مواجه شد. همین روند باعث شد هند برنامه صنعت سبز خود را یک دهه به تعویق بیندازد و اجرای آن را به سال ۲۰۷۰ منتقل کند. چین نیز برنامه خود را تا سال ۲۰۶۰ به تأخیر انداخت.
وی افزود: پیش از کرونا قرار بود هر کشوری که قصد صادرات محصولات صنعتی به اتحادیه اروپا دارد، از سال ۲۰۲۵ ملزم به پرداخت عوارض کربن شود؛ اما با افزایش مصرف جهانی زغالسنگ، اتحادیه اروپا اجرای این تعرفه را به سال ۲۰۳۰ موکول کرد. این تصمیم نشان میدهد کشورهای صنعتی دوباره به سمت زغالسنگ گرایش پیدا کردهاند.
جعفری طهرانی همچنین با اشاره به استان «مغولستان داخلی» چین گفت: امروز این استان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان زغالسنگ در چین و جهان است و آمارهای بینالمللی نشان میدهد هم تولید خود را افزایش داده و هم صادرات زمینی به هندوستان و پاکستان را توسعه داده است.
او درباره وضعیت زغالسنگ در ایران توضیح داد: ذخایر زغالسنگ کشور عمدتاً از نوع «زغالسنگ حرارتی» است که ارزش اقتصادی پایینتری دارد و به همین دلیل کمتر مورد بهرهبرداری قرار گرفته است. در بخش «زغالسنگ ککشو» نیز تولید داخلی جوابگوی نیاز کشور نیست؛ بهطور مثال، تولید سالانه تنها حدود ۷۰۰ هزار تن است و بیش از یک میلیون تن از خارج وارد میشود. مسئله ایمنی و حوادث معدنی نیز از دلایل پایین بودن سهم زغالسنگ در سبد انرژی ایران نسبت به سایر کشورهاست.
این کارشناس تأکید کرد برای حرکت به سمت کشورهای مترقی باید سرمایهگذاری در معادن زغالسنگ و توسعه نیروگاههای زغالی افزایش یابد. ایران از ذخایر حرارتی برخوردار است و با سرمایهگذاری میتوان سهم این منبع انرژی را در سبد انرژی کشور تقویت کرد.
او یادآور شد: دو دهه پیش پاکستان واردکننده زغالسنگ ایران بود، اما برخی سیاستگذاریها باعث کاهش و محدودیت در صادرات شد. در حالی که صادرات و ارزآوری نقش تعیینکنندهای در توسعه هر صنعت دارند و درآمد حاصل از صادرات میتواند موتور رشد و سرمایهگذاری در این حوزه باشد.
جعفری طهرانی در پایان گفت: برای صنعتی شدن حوزه زغالسنگ باید دولت و سیاستگذاران ابتدا از بخش خصوصی حمایت کنند و موانع صادراتی و قوانین دستوپاگیر را اصلاح نمایند. همچنین لازم است بازارهای جدید صادراتی شناسایی شوند تا بخش خصوصی بتواند از محل رونق صادرات، سرمایهگذاری لازم را انجام دهد.