جنگ ژئوپلتیکی بر سر نفت، طلا و عناصر کمیاب خاکی
تشدید تنش آمریکا و ونزوئلا، فراتر از ادعاهای امنیتی و مبارزه با قاچاق مواد مخدر، نشان میدهد سیاستهای دونالد ترامپ معطوف به کنترل منابع استراتژیک این کشور آمریکای لاتین است؛ منابعی شامل نفت، طلا و عناصر کمیاب خاکی که آینده فناوری و صنایع دفاعی جهان را رقم میزنند.
به گزارش معدننیوز، تشدید تنش آمریکا و ونزوئلا، فراتر از ادعاهای امنیتی و مبارزه با قاچاق مواد مخدر، نشان میدهد سیاستهای دونالد ترامپ معطوف به کنترل منابع استراتژیک این کشور آمریکای لاتین است؛ منابعی شامل نفت، طلا و عناصر کمیاب خاکی که آینده فناوری و صنایع دفاعی جهان را رقم میزنند.
تنشهایی که با ادعای حمله به کشتیهای حامل مواد مخدر در آبهای اطراف ونزوئلا آغاز شد، اکنون ابعاد ژئوپلتیکی عمیقتری به خود گرفته است. تازهترین مواضع دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، مبنی بر «محاصره» نفتکشهای تحریمشدهای که وارد ونزوئلا میشوند یا از آن خارج میگردند، نشان میدهد که بحران کاراکاس دیگر صرفاً سیاسی یا امنیتی نیست.
ترامپ همچنین خواستار بازگرداندن داراییهایی شده که به ادعای او، سالها پیش از شرکتهای نفتی آمریکایی مصادره شدهاند؛ ادعایی که واکنش کنایهآمیز گوستاو پترو، رئیسجمهوری کلمبیا، را به دنبال داشت. پترو با یادآوری جنگ آمریکا و مکزیک در سال ۱۸۴۸ و معاهده گوادالوپ هیدالگو، که به واگذاری نیمی از خاک مکزیک به آمریکا انجامید، پیشنهاد داد: «تگزاس و کالیفرنیا را به ازای نفت به صاحبان اصلیشان بازگردانید.»
با عبور از ادعاهای آمریکا در مبارزه با قاچاق مواد مخدر و بازپسگیری داراییها، واقعیت نشان میدهد که منابع عظیم معدنی و انرژی ونزوئلا به محور اصلی مناقشه تبدیل شده است.
بر اساس گزارشی از روزنامه اسپانیایی «ال پائیس»، نفت، طلا و عناصر کمیاب خاکی مانند کولتان و توریم که در فناوریهای نوین و صنایع پیشرفته کاربرد حیاتی دارند، در کانون توجه سیاستهای اخیر واشنگتن قرار گرفتهاند.
«قوس معدنی اورینوکو»؛ قلب راهبرد معدنی ونزوئلا
دولت نیکلاس مادورو در سال ۲۰۱۶ با امضای فرمان ایجاد «قوس معدنی اورینوکو»، منطقهای به وسعت تقریبی ۱۱۲ هزار کیلومتر مربع، معادل ۱۲ درصد از مساحت ونزوئلا، را بهعنوان منطقه ویژه معدنی معرفی کرد. این منطقه در جنوب رودخانه اورینوکو واقع شده و به دلیل ذخایر طلا، الماس، کولتان، نیکل و عناصر کمیاب خاکی، جایگاهی راهبردی دارد.
دولت ونزوئلا اعلام کرده است که این منطقه بیش از ۸ هزار تُن ذخیره طلا دارد؛ رقمی که ونزوئلا را در جمع کشورهای دارای بزرگترین ذخایر طلای جهان قرار میدهد. همچنین، برآوردهایی از امکان تولید یک میلیون قیراط الماس، ۱۲ هزار تن نیکل، ۳۵ هزار تن کولتان و ذخایر قابل توجه مس در این منطقه خبر میدهند.
با این حال، ال پائیس مدعی است که پس از گذشت نزدیک به یک دهه، قوس معدنی اورینوکو بهجای تبدیل شدن به قطب توسعه، به کانونی از جرم و جنایت، فساد سیاسی و نظامی، قاچاق گسترده و تخریب شدید محیط زیست بدل شده است.
به نوشته این روزنامه، نظام «چاویسمو» در تجارت طلا با کشورهایی مانند ترکیه و آفریقای جنوبی همکاری داشته و در داخل، تولید را از طریق شبکهای از «اتحادهای استراتژیک» با شرکتهای نزدیک به نخبگان حاکم و تحت نظارت شرکت معدن ونزوئلا مدیریت میکند.
در این ساختار، گروههایی مانند ارتش آزادیبخش ملی کلمبیا (ELN)، مخالفان فارک و باندهای جنایتکار نیز بهگونهای همزیستی پیدا کردهاند.
پیشبینیهای رسمی دولت ونزوئلا نشان میدهد که تا سال ۲۰۲۵ باید ۷۹ تن طلا از این منطقه استخراج شود، اما به گفته منابع مستقل، دادههای موجود مبهم بوده و صحتسنجی آنها دشوار است.
تمرکز بر عناصر کمیاب خاکی و رقابت با چین
در سال ۲۰۲۳، دولت ونزوئلا مواد معدنی جدیدی از جمله کاسیتریت، نیکل، رودیوم، تیتانیوم و دیگر عناصر کمیاب را بهعنوان منابع استراتژیک برای صنایع فناوری معرفی کرد. بهویژه «ماسههای سیاه» که بازار آنها بهطور سنتی در اختیار چین قرار دارد، به یکی از محورهای رقابت ژئوپلتیکی تبدیل شدهاند.
بر اساس تحلیل ال پائیس، ترامپ امیدوار است با فشار بر منابع معدنی ونزوئلا، این کشور را از مدار نفوذ پکن خارج کرده و دسترسی آمریکا به مواد اولیه حیاتی را تقویت کند.
صادرات غیرقانونی و نقش چین در زنجیره عناصر نادر
تحقیقی که رسانه ونزوئلایی Armando.info در نوامبر (آبان) منتشر کرد، نشان میدهد اگرچه اسناد رسمی از صادرات عناصر کمیاب خاکی از بنادر ونزوئلا وجود دارد، اما بخش قابل توجهی از مواد استخراجشده در منطقه گویانا بهطور غیرقانونی به کلمبیا منتقل میشود.
پس از تغییر منشأ برای پنهانسازی مسیر، این مواد به شرکتهای پیشرو چینی در حوزه فرآوری و تصفیه عناصر کمیاب فروخته میشوند.
بر اساس گزارش ال پائیس، بحران ونزوئلا برخلاف ادعاهای واشنگتن، نه صرفاً برای مبارزه با مواد مخدر و نه با هدف تأمین امنیت منطقهای، بلکه بخشی از یک نبرد ژئوپلتیکی گسترده بر سر سه منبع حیاتی قرن ۲۱ است: نفت، طلا و عناصر کمیاب خاکی.
عناصری که نقشی کلیدی در صنایع پیشرفته، فناوریهای نوین و بخش دفاعی دارند و به همین دلیل، به کانون رقابت قدرتهای بزرگ تبدیل شدهاند.
به این ترتیب، ترامپ با ایجاد و تشدید بحرانی چندلایه در ونزوئلا، تلاش میکند از آن بهعنوان ابزاری برای ورود فعالتر آمریکا به رقابت جهانی بر سر منابع استراتژیک آینده بهرهبرداری کند.