از هرمز تا والاستریت؛ طولانی شدن جنگ بازارهای مالی را نگران کرده است
بازار جهانی نفت در شرایطی قرار گرفته که بسیاری از تحلیلگران آن را یکی از پرریسکترین مقاطع در دهههای اخیر توصیف میکنند. در حالی که دولت دونالد ترامپ همزمان با افزایش حضور نظامی در منطقه، مسیر گفتوگوهای صلح با ایران را نیز دنبال میکند، معاملهگران هشدار میدهند هر روزی که این درگیری ادامه پیدا کند، شوک انرژی تشدید خواهد شد و اقتصاد جهانی، بازارهای سهام و بازارهای اوراق قرضه با ریسکهای فزایندهای مواجه خواهند شد.
به گزارش معدننیوز، بازار جهانی نفت در شرایطی قرار گرفته که بسیاری از تحلیلگران آن را یکی از پرریسکترین مقاطع در دهههای اخیر توصیف میکنند. در حالی که دولت دونالد ترامپ همزمان با افزایش حضور نظامی در منطقه، مسیر گفتوگوهای صلح با ایران را نیز دنبال میکند، معاملهگران هشدار میدهند هر روزی که این درگیری ادامه پیدا کند، شوک انرژی تشدید خواهد شد و اقتصاد جهانی، بازارهای سهام و بازارهای اوراق قرضه با ریسکهای فزایندهای مواجه خواهند شد.
بررسی دادههای بازار نیز نشان میدهد که گسست اقتصادی ناشی از این بحران در مقایسه با شوکهای پیشین ابعاد قابل توجهی پیدا کرده است.
در قلب این بحران، اختلال گسترده در جریان فیزیکی عرضه نفت قرار دارد. تردد نفتکشها از تنگه هرمز ــ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد از بازار جهانی نفت با حجم تقریبی ۱۰۰ میلیون بشکه در روز از آن عبور میکند ــ به شدت کاهش یافته است. اگرچه عربستان سعودی توانسته است با استفاده از شبکه خطوط لوله خود بخشی از صادرات نفت را به پایانههای جایگزین منتقل کند، اما همچنان برآورد میشود عرضه روزانه حدود ۱۰ میلیون بشکه یا بیشتر از نفت و فرآوردههای نفتی متوقف شده باشد.
تهدیدهای امنیتی علیه نفتکشها و همچنین تعطیلی برخی تأسیسات بزرگ تولیدی، احتمال دارد پیامدهای این اختلال را حتی پس از پایان احتمالی درگیریها نیز برای مدت طولانی حفظ کند. برخلاف بسیاری از شوکهای گذشته که برخی از آنها طی چند ماه فروکش کردند، تا زمانی که تنگه هرمز عملاً بسته باقی بماند، عربستان سعودی و دیگر صادرکنندگان بزرگ نفت خام توانایی بسیار محدودی برای افزایش تولید و استفاده از ظرفیت مازاد خود خواهند داشت.
در همین حال، بازارهای جهانی انرژی با جهش قابل توجه قیمتها مواجه شدهاند. قیمتهای پایه در معاملات آتی نفت از ابتدای سال میلادی جاری تاکنون حدود ۸۰ درصد افزایش یافته است، هرچند انتشار گزارشهایی درباره گفتوگوهای احتمالی میان واشنگتن و تهران باعث افتهای مقطعی در بازار شده است. روند صعودی قیمتها از زمانی که در هفتههای اخیر حملات پهپادی و موشکی شدت گرفته، شباهت زیادی به روند قیمتی بازار نفت پس از آغاز جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۰ دارد.
در عین حال باید توجه داشت که پیش از حمله گسترده روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، اقتصاد جهانی در حال خروج از رکود ناشی از همهگیری کرونا بود و قیمت نفت در سطوح نسبتاً بالایی قرار داشت. در آن مقطع اگرچه بخش عمدهای از اختلال پیشبینیشده در عرضه نفت هرگز تحقق پیدا نکرد، اما قیمتها برای ماهها در سطح بالا باقی ماندند و فشار تورمی قابل توجهی بر اقتصاد جهانی وارد کردند.
بازارهای مالی نیز واکنش محسوسی به این بحران نشان دادهاند، هرچند شدت این واکنش هنوز با برخی شوکهای ژئوپلیتیک گذشته قابل مقایسه است. شاخص S&P 500 پیش از آغاز جنگ کنونی نیز تحت تأثیر نگرانیها درباره تأثیرات فناوری هوش مصنوعی بر صنعت نرمافزار و خدمات مالی با عقبنشینی مواجه شده بود. سرمایهگذاران معتقدند ارزشگذاریهای بالا در بازار سهام آمریکا زمینه را برای نوسانات شدیدتر فراهم کرده است. برای مقایسه، پس از آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲، شاخص S&P 500 در ابتدا تقریباً در همان سطح پیش از جنگ باقی ماند، اما پیامدهای تورمی آن بحران در نهایت باعث کاهش درآمد شرکتها، افزایش هزینههای استقراض و سقوط حدود ۲۱ درصدی این شاخص در نیمه نخست همان سال شد.
بازار اوراق قرضه نیز نشانههایی از فشار مشابه را تجربه میکند. پیش از جنگ اوکراین و در دورهای که فدرال رزرو تلاش میکرد اقتصاد آمریکا را پس از همهگیری کرونا احیا کند، بازدهی اوراق قرضه در سطوح پایینی قرار داشت. اما در بحران کنونی، ابهام درباره مسیر آینده نرخهای بهره باعث شده است بازدهی اوراق از قبل در سطح بالاتری قرار گیرد و از زمان آغاز جنگ به بالاترین سطح خود از ماه ژوئیه برسد. با این حال، تجربه تاریخی نشان میدهد که بازدهی اوراق قرضه ۱۰ ساله خزانهداری آمریکا پس از حمله عراق به کویت در سال ۱۹۹۰، زمانی که وابستگی اقتصاد آمریکا به انرژی بیشتر بود، با سرعت بالاتری افزایش یافته بود.
در تلاش برای مهار فشار بازار، ایالات متحده اعلام کرده است که حدود ۱۷۲ میلیون بشکه نفت از ذخایر استراتژیک خود را به عنوان بخشی از بزرگترین آزادسازی تاریخ توسط اعضای آژانس بینالمللی انرژی به بازار عرضه خواهد کرد. این ذخایر در شبکهای از غارهای نمکی در نزدیکی سواحل خلیج مکزیک نگهداری میشوند و نقش مهمی در مدیریت شوکهای عرضه دارند.
این اقدام در مقیاس تاریخی یکی از بزرگترین برداشتها از ذخایر نفتی به شمار میرود و تنها اندکی کوچکتر از آزادسازی اضطراری است که در سال ۲۰۲۲ و در جریان جنگ اوکراین با مجوز جو بایدن انجام شد. هر دو مورد نشاندهنده آن است که واشنگتن در سالهای اخیر رویکردی تهاجمیتر در استفاده از ذخایر استراتژیک نفتی برای مقابله با شوکهای قیمتی و کاهش ریسکهای اقتصادی اتخاذ کرده است.