وجود ۱۴ میلیارد تن ذخیره احتمالی زغالسنگ در ایران
رئیس هیئت عامل ایمیدرو با تشریح وضعیت ذخایر، تولید و مصرف زغالسنگ در ایران و جهان، اعلام کرد کشور حدود ۱۴ میلیارد تن ذخیره احتمالی و ۱۴۰۰ میلیون تن ذخیره قطعی زغالسنگ دارد و توسعه این بخش باید با تمرکز بر مکانیزاسیون، بهرهوری و ارتقای ایمنی دنبال شود.
به گزارش معدننیوز، رئیس هیئت عامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو) با اشاره به جایگاه زغالسنگ در تأمین انرژی و صنعت، از وجود ۱۴ میلیارد تن ذخیره احتمالی و ۱۴۰۰ میلیون تن ذخیره قطعی این ماده معدنی در کشور خبر داد و تاکید کرد که افزایش بهرهوری، مکانیزاسیون و ارتقای ایمنی معادن، مهمترین راهبردهای پیشروی این بخش است.
زغالسنگ یکی از سوختهای فسیلی مهم در جهان به شمار میرود که در حوزههایی همچون تولید برق، کشاورزی و سوخت صنایع کاربرد گستردهای دارد. در حال حاضر، بیش از ۳۵ درصد برق جهان از نیروگاههای زغالسنگسوز تامین میشود و این ماده همچنان یکی از ارکان مهم سبد انرژی جهانی است.
پس از بخش انرژی، مهمترین کاربرد زغالسنگ در صنعت فولاد است. با این حال، در دهههای اخیر، پیامدهای زیستمحیطی ناشی از مصرف سوختهای فسیلی بهویژه زغالسنگ، موجب شده بسیاری از کشورها به سمت کاهش وابستگی به این سوخت حرکت کنند.
با وجود این، پیشبینیها نشان میدهد زغالسنگ همچنان در آینده نیز نقش مهمی در تولید انرژی خواهد داشت. بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی، تولید برق از زغالسنگ تا سال ۲۰۴۰ با رشد ۱۰ درصدی از ۹.۴۱ تریلیون کیلوواتساعت در سال ۲۰۱۵ به ۱۰.۳۹ تریلیون کیلوواتساعت خواهد رسید.
محمدمسعود سمیعینژاد، معاون وزیر صمت و رئیس هیئت عامل ایمیدرو، در تشریح وضعیت جهانی این ماده معدنی گفت: بر اساس گزارشهای موجود، حدود ۸.۹ میلیارد تن زغالسنگ در سال از ۶۶۴۶ معدن در ۷۰ کشور دنیا تولید میشود. در میان مصرفکنندگان اصلی، چین و هند در سال ۲۰۲۵ به ترتیب با ۴۳۳۷ و ۱۲۲۰ میلیون تن در صدر قرار دارند.
وی افزود: با وجود محدودیتهای زیستمحیطی و کاهش مصرف در آمریکا و اتحادیه اروپا، مصرف زغالسنگ در چین، هند و سایر کشورهای آسیایی به ترتیب دو، هفت و دو درصد افزایش یافته است. این در حالی است که سایر کشورهای جهان که در مجموع ۱۵۴۷ میلیون تن زغالسنگ در سال ۲۰۲۵ مصرف میکنند، نسبت به سال ۲۰۲۳ حدود ۱۰.۵ درصد کاهش مصرف داشتهاند.
سمیعینژاد درباره وضعیت ایران در حوزه زغالسنگ اظهار کرد: ایران از نظر زمینشناسی در این بخش جایگاه قابلتوجهی دارد، اما این ظرفیت هنوز بهطور کامل فعال نشده است.
به گفته وی، مهمترین پهنههای زغالی کشور در البرز، کرمان و طبس قرار دارند و مطالعات تخصصی، طبس را بزرگترین ناحیه زغالی ایران معرفی میکنند.
رئیس هیئت عامل ایمیدرو تصریح کرد: زغالسنگ تولیدی ایران عمدتا از نوع متالورژیک یا ککشو است و بیشتر در صنعت فولاد مصرف میشود. میزان استخراج سالانه زغالسنگ در کشور حدود ۳.۵ میلیون تن است که از آن ۱.۷ میلیون تن کنسانتره تولید میشود. با وجود این ظرفیت، سهم ایران از تولید برق با زغالسنگ تقریبا صفر است.
وی با اشاره به سیاستهای توسعهای این بخش گفت: در حوزه اکتشاف و توسعه، تمرکز بر جذب سرمایهگذار بخش خصوصی و تجهیز معادن زغالسنگ است. ایران از نظر منابع زغالسنگ ظرفیت بالایی دارد، اما توسعه این بخش همچنان نیازمند سرمایهگذاری، مکانیزاسیون و تکمیل زنجیره ککشو و فولاد است.
به گفته سمیعینژاد، ظرفیت طرحها و پروژههای تولید زغالسنگ ککشو در معادن زیرمجموعه ایمیدرو ۳.۳۵۰ میلیون تن است. همچنین ظرفیت تولید کنسانتره ککشو در معادن دولتی زیرمجموعه این سازمان به ۸۵۰ هزار تن در سال میرسد. در بخش زغالسنگ حرارتی نیز ظرفیت تولید زغالسنگ و کنسانتره حرارتی به ترتیب ۶۰۰ و ۱۵۰ هزار تن است.
وی درباره دلایل استفاده محدود از زغالسنگ در تولید برق و سوخت صنایع در ایران و بسیاری از کشورهای پیشرفته توضیح داد: در اقتصادهای صنعتی، زغالسنگ دیگر مانند گذشته سوخت اصلی نیست و سهم آن در برق و صنعت بهصورت ساختاری کاهش یافته است. البته این روند در بسیاری از کشورهای آسیایی صدق نمیکند، زیرا منابع غنی زغالسنگ، نبود گذار کامل به انرژیهای کمکربن و سختگیر نبودن برخی پروتکلها، موجب تداوم رشد مصرف در این کشورها شده است.
معاون وزیر صمت ادامه داد: یکی از مهمترین عوامل کاهش مصرف زغالسنگ، فشارهای اقلیمی و الزامات سیاسی است. همچنین آلودگی هوا، هزینههای سلامت و رقابتپذیری انرژیهای جایگزین از دیگر دلایل کاهش وابستگی به این سوخت فسیلی به شمار میرود.
وی تاکید کرد: در بخش صنعت نیز زغالسنگ تنها در برخی کاربردها همچنان نقش مهمی دارد، اما روند کلی مصرف آن در بسیاری از اقتصادهای پیشرفته نزولی است. با این حال، در برخی اقتصادهای آسیایی، این ماده همچنان برای امنیت انرژی و فرآیندهای صنعتی اهمیت دارد.
سمیعینژاد در ادامه با اشاره به برنامههای آینده این بخش گفت: رویکرد فعلی نسبت به زغالسنگ، توسعه هدفمند، ایمن و زنجیرهمحور به جای استخراج خام است. بر اساس ماده ۴۷ برنامه هفتم توسعه، تولید کنسانتره زغالسنگ باید تا پایان برنامه به دو میلیون تن و ظرفیت تولید کک متالورژی به ۲.۱ میلیون تن برسد تا پاسخگوی نیاز کشور باشد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: جهتگیری آینده در بخش زغالسنگ بر افزایش بهرهوری، مکانیزاسیون، ارتقای ایمنی و تقویت نظارت استوار است. عبور از معدنکاری سنتی و حرکت به سمت معادن مدرن با استانداردهای ایمنی بالا، بهویژه در معادن پرخطر زغالسنگ، یک ضرورت جدی به شمار میرود.