نقش دانشگاهها در اکتشاف ذخایر پنهان و توسعه فناوری فرآوری مس
رئیس هیأت مدیره ایمپاسکو با بیان اینکه ایران حدود ۲۰ میلیارد تن ذخیره زمینشناسی کانسنگ مس دارد، تأکید کرد توسعه فناوریهای فرآوری و اکتشاف ذخایر پنهان بدون نقشآفرینی دانشگاهها و تقویت ارتباط صنعت و دانشگاه امکانپذیر نیست.
به گزارش معدننیوز، علیرضا شهیدی، رئیس هیأت مدیره ایمپاسکو، با تأکید بر نقش دانشگاهها در آینده معدن ایران گفت: توسعه فناوریهای فرآوری و اکتشاف ذخایر پنهان بدون حضور مؤثر مراکز علمی و دانشگاهی امکانپذیر نیست. به گفته وی، ایران با برخورداری از حدود ۲۰ میلیارد تن ذخیره زمینشناسی کانسنگ مس ظرفیت آن را دارد که به یکی از قدرتهای معدنی جهان تبدیل شود، اما دستیابی به این جایگاه نیازمند تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت معدن، توسعه فناوریهای فرآوری و جلوگیری از خامفروشی است.
بر اساس برخی پیشبینیهای اقتصادی، تا پیش از سال ۲۰۵۰ تقاضا برای فلز مس به عنوان عنصر اصلی در تولید رساناهای الکتریکی، بیش از ۱۹ میلیون تن از میزان عرضه پیشی خواهد گرفت. در چنین شرایطی، مس به یکی از راهبردیترین کالاهای صنعتی و معدنی در عصر توسعه هوش مصنوعی و فناوریهای نوین تبدیل میشود. با این حال، با وجود ذخایر بزرگ مس در ایران، جایگاه کشور در بازار جهانی این فلز همچنان کمرنگ است؛ مسئلهای که میتوان آن را ناشی از ضعف در توسعه فناوریهای معدنی از مرحله کشف تا فرآوری دانست.
افزایش تقاضای جهانی برای مس و نقش رو به رشد این فلز در صنایع پیشرفته، خودروهای برقی و زیرساختهای انرژی، موجب شده است بسیاری از کشورها سرمایهگذاری گستردهای در حوزه اکتشاف و فرآوری این ماده معدنی راهبردی انجام دهند.
شهیدی، رئیس پیشین سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی، در این باره اظهار کرد: ایران به دلیل برخورداری از ظرفیتهای زمینشناسی کمنظیر میتواند سهم بیشتری از بازار جهانی مواد معدنی استراتژیک را به خود اختصاص دهد، مشروط بر اینکه از ظرفیت دانشگاهها برای توسعه فناوری و تکمیل زنجیره ارزش استفاده شود.
وی با اشاره به روند افزایشی مصرف جهانی مس افزود: افزایش تقاضا برای این فلز در سالهای آینده کاملاً قابل انتظار است. مس امروز به یکی از عناصر راهبردی اقتصاد جهانی تبدیل شده و نقش آن در توسعه خودروهای برقی، شبکههای انتقال انرژی، صنایع الکترونیک، تجهیزات هوشمند و فناوریهای نوین هر روز پررنگتر میشود.
رئیس هیأت مدیره ایمپاسکو ادامه داد: مس همواره یکی از پرکاربردترین عناصر معدنی بوده است. اگرچه در گذشته کاربردهای سنتیتری داشت، اما اکنون به یکی از پایههای اصلی توسعه صنعتی و فناوری جهان تبدیل شده و همین مسئله اهمیت آن را بیش از گذشته افزایش داده است.
ایران صاحب ۲۰ میلیارد تن ذخیره کانسنگ مس
شهیدی با اشاره به ظرفیتهای ایران در حوزه مس گفت: در حال حاضر حدود ۲۰ میلیارد تن ذخیره کانسنگ مس در کشور شناسایی شده است. بخش قابل توجهی از معادنی که امروز مورد بهرهبرداری قرار میگیرند، ذخایری هستند که در نزدیکی سطح زمین قرار دارند، در حالی که ظرفیتهای بسیار بزرگی در اعماق زمین و در قالب ذخایر پنهان وجود دارد که هنوز به طور کامل شناسایی نشدهاند.
وی تأکید کرد: اگر کشور به سمت اکتشافات عمیق و شناسایی ذخایر پنهان حرکت کند، بدون تردید حجم ذخایر معدنی ایران به شکل قابل توجهی افزایش خواهد یافت و جایگاه کشور در حوزه مواد معدنی استراتژیک بیش از پیش ارتقا مییابد.
خامفروشی مانع اصلی خلق ارزش افزوده در بخش معدن
رئیس پیشین سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی با تأکید بر ضرورت تدوین راهبرد ملی برای بهرهبرداری از ذخایر مس اظهار کرد: مهمترین مسئله در این حوزه جلوگیری از خامفروشی است. فروش مواد معدنی به صورت خام موجب از دست رفتن بخش بزرگی از ارزش افزوده میشود، در حالی که توسعه صنایع پاییندستی میتواند ثروت بیشتری برای کشور ایجاد کند.
شهیدی افزود: مس تنها یک ماده معدنی نیست، بلکه یک دارایی راهبردی برای اقتصاد کشور محسوب میشود. از این رو، سیاستگذاریها باید به گونهای باشد که ضمن حفظ این سرمایه ملی، زمینه ایجاد ارزش افزوده و اشتغال پایدار نیز فراهم شود.
دانشگاهها حلقه مفقوده توسعه فناوریهای فرآوری
وی نقش دانشگاهها را در توسعه صنعت معدن بسیار کلیدی دانست و گفت: یکی از مهمترین ضعفهای سالهای گذشته، فاصله میان بخش علمی و بخش اجرایی معدن بوده است.
به گفته شهیدی، فرآوری مواد معدنی در کشور همگام با اکتشاف و استخراج رشد نکرده و همین مسئله موجب شده بخش قابل توجهی از مواد معدنی ارزشمند در سدهای باطله و باطلههای معدنی باقی بماند و امکان بهرهبرداری اقتصادی از آنها فراهم نشود.
وی تصریح کرد: دانشگاهها میتوانند با انجام پژوهشهای کاربردی، تربیت نیروی انسانی متخصص، توسعه فناوریهای نوین و طراحی روشهای جدید استحصال مواد معدنی، این خلأ را جبران کرده و صنعت معدن را به سمت بهرهوری بیشتر هدایت کنند.
تجربه چین؛ نتیجه سرمایهگذاری در دانش و فناوری
رئیس هیأت مدیره ایمپاسکو با اشاره به تجربه کشورهای موفق در حوزه معدن گفت: چین امروز به یکی از قدرتهای اصلی فرآوری مواد معدنی در جهان تبدیل شده است. علت این موفقیت صرفاً برخورداری از ذخایر معدنی بیشتر نیست، بلکه بخش عمده آن به سرمایهگذاری در دانش، فناوری و فرآوری بازمیگردد.
شهیدی ادامه داد: این کشور در حوزه عناصری مانند ژرمانیوم و گالیوم جزو کشورهای پیشرو جهان است و این جایگاه به دلیل برخورداری از فناوریهای پیشرفتهای است که امکان جداسازی و استحصال عناصر مختلف را فراهم کرده است.
وی افزود: در بسیاری از ذخایر مس کشور، عناصر ارزشمند دیگری مانند رنیوم، نقره، طلا، مولیبدن و سایر عناصر همراه نیز وجود دارند. در صورت دستیابی به فناوریهای پیشرفته فرآوری، امکان استخراج این عناصر نیز فراهم میشود؛ عناصری که در برخی موارد ارزش اقتصادی آنها با مس برابری میکند یا حتی از آن بیشتر است.
دانشگاهها باید فناوری استحصال عناصر همراه را بومیسازی کنند
شهیدی با تأکید بر ضرورت ورود جدی مراکز علمی به این حوزه گفت: دانشگاهها باید در توسعه فناوریهای فرآوری و استحصال عناصر همراه ورود مؤثر داشته باشند. این مسئله نه تنها از هدررفت منابع معدنی جلوگیری میکند، بلکه میتواند درآمدهای جدیدی برای کشور ایجاد کند.
وی افزود: اگر با کمک دانشگاهها زنجیره کامل فرآوری مواد معدنی در داخل کشور شکل بگیرد، دیگر شاهد خروج مواد معدنی به صورت خام یا از دست رفتن عناصر ارزشمند در باطلههای معدنی نخواهیم بود.
اکتشاف ذخایر پنهان مأموریتی علمی برای دانشگاهها
رئیس پیشین سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور در ادامه با اشاره به چالشهای موجود در بخش اکتشاف اظهار کرد: اکتشافات معدنی در کشور هنوز به مرحله مطلوب نرسیده و سالهاست درباره ضعف اکتشافات در سطح و عمق صحبت میشود.
وی افزود: در حوزه اکتشاف ذخایر پنهان نیز هنوز ورود گستردهای صورت نگرفته، در حالی که بخش مهمی از آینده معدنکاری جهان بر پایه فناوریهای نوین اکتشافی و مطالعات علمی شکل گرفته است.
شهیدی تصریح کرد: دانشگاهها میتوانند در توسعه فناوریهای ژئوفیزیکی، مدلسازیهای زمینشناسی، هوش مصنوعی، دادهکاوی و روشهای نوین اکتشاف نقش محوری ایفا کنند و مسیر شناسایی ذخایر جدید را هموار سازند.
ایران میتواند نگین معدنی منطقه شود
وی در پایان خاطرنشان کرد: ایران به دلیل قرار گرفتن بر روی کمربندهای مهم متالوژنی جهان از ظرفیتهای کمنظیری در حوزه معدن برخوردار است. اگر اکتشافات نوین، فناوریهای فرآوری و همکاری میان دانشگاه و صنعت به صورت جدی دنبال شود، کشور میتواند جایگاه خود را در رتبهبندی جهانی بسیاری از عناصر معدنی ارتقا دهد.
شهیدی تأکید کرد: توسعه بخش معدن علاوه بر افزایش درآمدهای پایدار، میتواند زمینهساز ایجاد اشتغال، تقویت ثبات اقتصادی و رشد کارآفرینی در کشور باشد و ایران را به عنوان نگین معدنی منطقه مطرح کند؛ هدفی که بدون بهرهگیری از ظرفیت دانشگاهها و دانش بومی دستیافتنی نخواهد بود.