تأثیر ناترازی برق بر تولید و اشتغال؛ ضرورت توسعه نیروگاههای صنعتی
ناترازی برق از یک چالش فنی عبور کرده و به مسئلهای اثرگذار بر تولید، سرمایهگذاری و اشتغال تبدیل شده است؛ موضوعی که با نزدیک شدن به پیک تابستان، ضرورت اجرای همزمان مدیریت مصرف، توسعه نیروگاههای صنعتی و نوسازی زیرساختها را دوچندان میکند.
به گزارش معدننیوز، ناترازی برق دیگر صرفاً یک چالش فنی در صنعت انرژی محسوب نمیشود، بلکه به عاملی تعیینکننده در روند تولید، سرمایهگذاری و اشتغال کشور تبدیل شده است. در شرایطی که صنایع موتور محرک اقتصاد ملی به شمار میروند، اجرای همزمان سیاستهای مدیریت مصرف، توسعه نیروگاههای صنعتی و نوسازی زیرساختهای برق به یک الزام راهبردی بدل شده است.
در سالهای اخیر، شکاف میان تولید و مصرف برق به یکی از مهمترین چالشهای بخش انرژی کشور تبدیل شده است؛ چالشی که با آغاز فصل تابستان و افزایش مصرف در بخش خانگی، فشار مضاعفی بر شبکه سراسری و بهویژه صنایع وارد میکند. تأمین برق صنایع که نقش کلیدی در تولید، اشتغال و رشد اقتصادی دارند، اهمیت ویژهای دارد و مدیریت نادرست ناترازی میتواند خسارتهای گسترده اقتصادی به همراه داشته باشد.
کارشناسان صنعتی معتقدند صنایع در ایجاد ارزش افزوده، توسعه صادرات غیرنفتی، افزایش درآمدهای ارزی و اشتغالزایی نقشی محوری دارند. محدودیت در تأمین برق واحدهای صنعتی نه تنها موجب کاهش تولید و افزایش هزینهها میشود، بلکه زنجیره تأمین بسیاری از کالاها را نیز تحت تأثیر قرار میدهد و در نهایت رشد اقتصادی کشور را با کاهش مواجه میکند.
از سوی دیگر، بخش صنعت محل فعالیت میلیونها نیروی کار مستقیم و غیرمستقیم است و استمرار تولید در این حوزه، تضمینکننده حفظ اشتغال و امنیت معیشتی خانوارهاست. بنابراین مدیریت ناترازی برق نباید تنها با اعمال محدودیت بر صنایع دنبال شود، بلکه لازم است مجموعهای از راهکارهای کوتاهمدت و بلندمدت برای پایداری شبکه و تداوم تولید اجرا شود.
عبور از پیک تابستان؛ راهکارهای کوتاهمدت
مدیریت مصرف در بخشهای خانگی، تجاری و اداری از جمله اقداماتی است که هر سال دنبال میشود. کاهش مصرف در ساعات اوج بار از طریق فرهنگسازی، اصلاح تعرفهها و ارائه مشوقهای اقتصادی میتواند بخشی از فشار وارد بر شبکه را کاهش دهد.
همچنین جابهجایی ساعات کاری برخی ادارات، استفاده حداکثری از مولدهای اضطراری در مراکز بزرگ، کنترل مصارف غیرضروری و بهرهگیری از سامانههای هوشمند مدیریت مصرف از دیگر اقدامات کوتاهمدت در این زمینه است.
در عین حال، بسیاری از کارشناسان بر اولویتبندی مصرف در شرایط کمبود برق تأکید دارند؛ به گونهای که صنایع مادر، واحدهای صادراتمحور و صنایع با اشتغال بالا کمترین آسیب را متحمل شوند. برنامهریزی تعمیرات واحدهای صنعتی در زمانهای کمبار و توافقهای دوطرفه میان صنعت و وزارت نیرو نیز میتواند بخشی از محدودیتها را مدیریت کند.
در پی تشدید محدودیتهای برق صنایع، پیشنهاد جابهجایی روز کاری واحدهای تولیدی نیز مطرح شده است. آرمان خالقی، دبیرکل خانه صمت، در گفتوگو با ایسنا اعلام کرده که برخی واحدهای صنعتی پیشنهاد تغییر روز تعطیل و جایگزینی آن با روزهای مشمول محدودیت برق را به وزارتخانههای کار، صمت و نیرو ارائه دادهاند. به گفته وی، اجرای این طرح میتواند ضمن حفظ روند تولید، از افزایش هزینههای سربار جلوگیری کند.
توسعه نیروگاههای اختصاصی و انرژیهای تجدیدپذیر
یکی از راهکارهای مؤثر برای تأمین پایدار برق صنایع، توسعه نیروگاههای اختصاصی و خودتأمین است. طی سالهای اخیر، بسیاری از صنایع بزرگ در احداث نیروگاههای حرارتی و تجدیدپذیر سرمایهگذاری کردهاند. این اقدام علاوه بر کاهش وابستگی به شبکه سراسری، به افزایش ظرفیت تولید برق کشور نیز کمک میکند.
افزایش سهم انرژیهای خورشیدی و بادی در سبد تولید برق کشور نیز از راهکارهای اساسی کاهش ناترازی است. ایران با برخورداری از ظرفیت بالای تابش خورشیدی در بخش گستردهای از کشور، امکان توسعه نیروگاههای خورشیدی را دارد و استفاده از این ظرفیت در شهرکها و واحدهای صنعتی میتواند بخشی از نیاز مصرفی را تأمین کند.
تلفات ۱۱ درصدی برق؛ چالش بهرهوری شبکه
بخشی از ناترازی موجود به تلفات فنی و غیرفنی در شبکه انتقال و توزیع بازمیگردد. میانگین تلفات برق در جهان حدود ۸.۳ درصد است؛ این رقم در چین ۵.۵ درصد، آمریکا ۵.۹ درصد و فرانسه ۶.۴ درصد گزارش شده است. در مقابل، عراق با بیش از ۵۰ درصد، هند با ۱۹.۴ درصد و ترکیه با ۱۴.۸ درصد از بالاترین نرخهای تلفات برخوردارند.
در ایران، میانگین تلفات برق حدود ۱۱ درصد است؛ رقمی که نسبت به برخی کشورها وضعیت بهتری نشان میدهد، اما همچنان بیانگر اتلاف بخشی از ظرفیت تولید است. حتی بازگشت پنج درصد از این میزان به شبکه میتواند بخشی از نیاز صنایع را تأمین کرده و از شدت خاموشیها بکاهد. نوسازی تجهیزات فرسوده، توسعه شبکههای هوشمند و بهرهگیری از فناوریهای نوین از جمله راهکارهای کاهش تلفات به شمار میرود.
ضرورت نگاه بلندمدت به زیرساختهای برق
حل ریشهای ناترازی برق مستلزم افزایش سرمایهگذاری در بخش تولید، انتقال و توزیع است. رشد مصرف انرژی در سالهای اخیر با سرعتی بیش از توسعه زیرساختهای تولید برق همراه بوده و همین مسئله شکاف میان عرضه و تقاضا را عمیقتر کرده است.
در نهایت، تأمین پایدار برق صنایع در فصل تابستان تنها یک مسئله فنی نیست، بلکه موضوعی راهبردی برای حفظ تولید، اشتغال و رشد اقتصادی کشور محسوب میشود. اجرای همزمان برنامههای مدیریت مصرف، توسعه نیروگاههای صنعتی و تجدیدپذیر، افزایش بهرهوری و سرمایهگذاری در زیرساختهای برق میتواند ضمن عبور موفق از پیک تابستان، مسیر رفع پایدار ناترازی انرژی را هموار کند.