انرژی پاک ۲۶۰ میلیارد دلار از هزینه واردات سوخت را کاهش داد
آژانس بینالمللی انرژی در تازهترین گزارش خود اعلام کرد سرمایهگذاری در انرژی پاک، برقیسازی و بهرهوری انرژی به پنج واردکننده بزرگ سوخت جهان کمک کرده است تا در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۶۰ میلیارد دلار از هزینه واردات سوخت فسیلی صرفهجویی کنند.
به گزارش معدننیوز، آژانس بینالمللی انرژی (IEA) در جدیدترین نسخه از گزارش سرمایهگذاری انرژی جهان ۲۰۲۶ اعلام کرد که توسعه انرژیهای پاک، برقیسازی و افزایش بهرهوری به پنج واردکننده بزرگ سوخت در جهان کمک کرده است تا در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۶۰ میلیارد دلار در هزینه واردات سوختهای فسیلی صرفهجویی کنند.
این گزارش در شرایطی منتشر شده که نااطمینانیهای ژئوپلیتیکی ناشی از ادامه درگیریها در خاورمیانه و اختلالات پیرامون تنگه هرمز افزایش یافته است. آژانس بینالمللی انرژی تأکید کرده این ریسکها باعث تسریع سرمایهگذاری در منابع انرژی داخلی، زیرساختهای برق و فناوریهای کمکربن شدهاند.
در حال حاضر سالانه حدود ۶۶۵ میلیارد دلار به پروژههای انرژی تجدیدپذیر در جهان اختصاص مییابد که از این میان، ۳۶۵ میلیارد دلار، معادل تقریبی یک میلیارد دلار در روز، تنها صرف پروژههای خورشیدی میشود.
آژانس بینالمللی انرژی همچنین اعلام کرد که سرمایهگذاریهای مرتبط با برق اکنون نزدیک به ۶۰ درصد از کل سرمایهگذاری انرژی جهان را تشکیل میدهد. پیشبینی میشود سرمایهگذاری در تأمین برق و زیرساختها در سال ۲۰۲۶ به ۱.۶ تریلیون دلار برسد و با احتساب هزینههای برقرسانی به مصرفکننده نهایی، این رقم تا ۲ تریلیون دلار افزایش یابد.
اهمیت راهبردی انرژیهای تجدیدپذیر
کشورهایی که بیشتر در معرض اختلالات عرضه قرار دارند، با سرعت بیشتری به سمت انرژیهای تجدیدپذیر حرکت کردهاند. در جنوب و جنوب شرق آسیا، منابع کمکربن اکنون حدود ۷۵ درصد از کل سرمایهگذاری تولید برق را به خود اختصاص دادهاند؛ در حالی که این سهم در سال ۲۰۱۹ حدود ۶۰ درصد بود.
طبق گزارش IEA، فیلیپین که در مارس ۲۰۲۶ وضعیت اضطراری ملی انرژی اعلام کرد، در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ به بزرگترین مقصد پنلهای خورشیدی چینی در میان اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه تبدیل شد و واردات پنل خورشیدی این کشور نسبت به سال ۲۰۲۵ سه برابر شد.
همچنین در آفریقا، ۱۵ کشور در سهماهه نخست سال ۲۰۲۶ بیش از ۴۰۰ میلیون دلار واردات خورشیدی ثبت کردند؛ این در حالی است که این رقم در کل سال گذشته ۶۵۰ میلیون دلار بود.
آژانس بینالمللی انرژی در ادامه به رشد تمایل مصرفکنندگان به برقرسانی در واکنش به اختلالات عرضه اشاره کرد. بر این اساس، در هند کمبود گاز مایع (LPG) موجب افزایش محسوس فروش اجاقهای القایی شده و در جنوب شرق آسیا نیز فروش خودروهای برقی در سال ۲۰۲۵ دو برابر شده و به سهم بازار نزدیک به ۲۰ درصد رسیده است.
بر پایه این گزارش، سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، انرژی هستهای، بهرهوری و برقرسانی در چین، اتحادیه اروپا، ژاپن، کره جنوبی، جنوب شرق آسیا و هند مجموعاً حدود ۲۶۰ میلیارد دلار از هزینههای واردات سوخت در سال ۲۰۲۵ کاسته است. از این رقم، چین به تنهایی حدود ۱۱۰ میلیارد دلار صرفهجویی را به خود اختصاص داده است.
رشد سرمایهگذاری در بخش برق
آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرد سرمایهگذاری جهانی در بخش برق در سال ۲۰۲۵ با رشد ۷ درصدی به ۱.۵ تریلیون دلار رسیده که این افزایش ناشی از رشد هزینهها در شبکههای برق، ذخیرهسازی باتری و تولید برق بادی و گازی بوده است.
بر اساس این گزارش، انرژی خورشیدی و بادی همچنان مهمترین مقاصد سرمایهگذاری جدید هستند و ۴۰ درصد از کل سرمایهگذاری در بخش برق و بیش از ۶۰ درصد از سرمایهگذاری در تولید برق در سال ۲۰۲۵ را به خود اختصاص دادهاند.
همچنین سرمایهگذاری در شبکه و باتری پس از سالها عقبماندگی از توسعه تولید برق تجدیدپذیر، در حال جبران فاصله است. پیشبینی میشود هزینههای جهانی در شبکههای برق در سال ۲۰۲۶ به حدود ۵۵۰ میلیارد دلار برسد که نزدیک به ۲۰ درصد بیشتر از سال گذشته است. سرمایهگذاری در ذخیرهسازی باتری نیز از ۱۰۰ میلیارد دلار فراتر خواهد رفت.
با این حال، آژانس هشدار داده است که تنگناهای زیرساخت برق همچنان یک چالش بزرگ به شمار میرود. بهویژه کندی صدور مجوزها و محدودیت در سرعت توسعه شبکه، اهمیت سرمایهگذاری در استفاده هوشمندانهتر و کارآمدتر از زیرساختهای موجود را افزایش داده است.
تداوم نقش سوختهای فسیلی در سبد سرمایهگذاری
با وجود رشد سریع سرمایهگذاری در انرژیهای پاک، IEA اعلام کرده است که سرمایهگذاری در سوختهای فسیلی همچنان در سطح بالایی قرار دارد. پیشبینی میشود کل سرمایهگذاری در بخش انرژی در سال ۲۰۲۶ با رشد ۵ درصدی به ۳.۴ تریلیون دلار برسد.
از این میزان، حدود ۲.۲ تریلیون دلار به انرژیهای تجدیدپذیر، انرژی هستهای، شبکهها، ذخیرهسازی، سوختهای کمآلاینده، بهرهوری و برقرسانی اختصاص خواهد یافت و حدود ۱.۲ تریلیون دلار همچنان به نفت، گاز و زغالسنگ تعلق میگیرد.
طبق این گزارش، سرمایهگذاری در گاز طبیعی در سال ۲۰۲۶ به ۳۳۰ میلیارد دلار خواهد رسید که بالاترین سطح در یک دهه گذشته است و عمدتاً تحت تأثیر پروژههای الانجی در آمریکا و قطر قرار دارد.
همچنین پیشبینی شده سرمایهگذاری در عرضه زغالسنگ در سال ۲۰۲۶ به ۱۸۰ میلیارد دلار برسد که بالاترین میزان از سال ۲۰۱۲ خواهد بود. در این میان، چین نزدیک به ۷۰ درصد از کل هزینههای عرضه زغالسنگ را به خود اختصاص میدهد و هند همچنان دومین سرمایهگذار بزرگ در این حوزه است.
این گزارش همچنین به رشد سرمایهگذاری در برق گازی در پی توسعه سریع هوش مصنوعی و مراکز داده اشاره کرده است. به گفته آژانس، سفارش نیروگاههای جدید گازی در سال ۲۰۲۵ به ۱۳۰ گیگاوات رسیده که بالاترین سطح در ۲۵ سال گذشته محسوب میشود و تقاضای مراکز داده آمریکا از محرکهای اصلی آن بوده است.
کاهش هزینه فناوری، اما تداوم ریسکهای مالی
آژانس بینالمللی انرژی در بخش دیگری از گزارش خود تأکید کرده که کاهش هزینه فناوری، اقتصاد گذار انرژی را به شکل اساسی متحول کرده است. به گفته این نهاد، اگر کاهش هزینههای یک دهه اخیر رخ نداده بود، سرمایهگذاریهای انرژی پیشبینیشده برای سال ۲۰۲۶ تقریباً دو برابر هزینهبرتر میشد.
بر پایه این گزارش، هزینه فناوریهای فتوولتائیک خورشیدی، ذخیرهسازی باتری و خودروهای برقی از سال ۲۰۱۵ تاکنون حدود ۸۰ درصد کاهش یافته است. برای نمونه، افزودن یک گیگاوات ظرفیت خورشیدی در سال ۲۰۱۵ حدود ۳ میلیارد دلار سرمایه نیاز داشت، اما این رقم تا سال ۲۰۲۵ به حدود ۰.۷ میلیارد دلار برای هر گیگاوات کاهش یافته است.
با این حال، آژانس هشدار داده است که افزایش هزینه استقراض و نوسانات بازار میتواند بهطور نامتناسب به فناوریهای کمکربن و سرمایهبر آسیب وارد کند. این موضوع بهویژه برای اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه خارج از چین مهم است؛ زیرا هزینه تأمین مالی پروژههای زیرساختی در این کشورها دستکم دو برابر اقتصادهای پیشرفته است.
طبق گزارش IEA، اقتصادهای نوظهور خارج از چین با وجود آنکه انتظار میرود بیش از نیمی از رشد تقاضای انرژی آینده را به خود اختصاص دهند، تنها ۱۰ درصد از رشد سرمایهگذاری جهانی انرژی در دهه گذشته را جذب کردهاند.
در نهایت، آژانس بینالمللی انرژی تأکید کرده است که تقویت شبکهها، تنوعبخشی به زنجیرههای تأمین و سرمایهگذاری در ذخیرهسازی و افزونگی میتواند تابآوری سیستم انرژی را افزایش دهد، هرچند این روند ممکن است هزینه کلی سیستم انرژی را نیز بالا ببرد.